Кызыл Таң
Русский Pdf-версия
Вконтакте facebook facebook Вконтакте Вконтакте
Оештыручылар:
Башкортстан Республикасы
Дәүләт җыелышы - Корылтай,
Башкортстан Республикасы Хөкүмәте
Гәзит сишәмбе, пәнҗешәмбе,
җомга көннәрендә чыга
/ / Бүген – нейтрон ачылган көн

27.02: Бүген – нейтрон ачылган көн

Бүген – нейтрон ачылган көнНобель премиясен алу өчен нәрсә эшләргә кирәк? Әллә ни күп тә түгел: нибары күз күрмәгән, колак ишетмәгән нәни бер кисәкчәнең “койрыгын тотарга”.

Билгеле булуынча, матдә – молекулалардан, ә молекулалар атомнардан тора. Атом үзе катлаулы төзелешкә ия: аның авырлыкка (массага) ия төше һәм төш тирәсендәге орбитада хәрәкәт итүче электроннары бар. Төш нуклоннардан (үзара көчле бәйләнештә торган протоннар һәм нейтроннардан) тора. Җиңел водород (протий) атомының төшендә генә нейтроннар юк. Электроннар – тискәре, ә төш составындагы протоннар уңай электр зарядын йөртә. Нейтроннарның исеме җисемнәренә туры килә, алар нейтраль, ягъни зарядка ия түгел. Әмма атом төзелешен ачыклау галимнәрнең дистә елларга сузылган тәҗрибәләре нәтиҗәсендә генә мөмкин була.

Күпләр баш ваткан мәсьәләгә Джеймс Чедвикның (1891-1974) теше үтә. 1932 елның 27 февралендә ул үзенең унбиш ел омтылган максатына ирешә, ягъни атом төшендәге нейтраль кисәкчәне – нейтронны – ача. Һәм бу ачышы өчен 1935 елда Нобель премиясенә лаек була.

Әйтергә кирәк, Чедвикның укытучысы Э. Резерфорд (Нобель премиясенең химия буенча 1908 елдагы лауреаты, атом-төш физикасының “атасы”), атомның планетар модельгә нигезләнүен ачса да, төшнең төзелешен ачыклый алмаган. 1920 елда ул атом төше составында электр зарядын йөртмәгән нейтраль кисәкчәләр булу фаразын әйтә, ләкин аларны электрон һәм протоннардан хасыйл булган дип карый. Хакыйкатьне табу җиңел түгел. Башка бер гипотеза буенча, мәсәлән, электроннар төшнең эчендә дә, тышында да бар, дип фараз ителгән.

1934-35 елларда Дж. Чедвик дейтрон (водород изотобының төше) өстендә тәҗрибәләр үткәрә, 1943-45 елларда Лос-Аламос лабораториясендә (АКШ) атом бомбасы проектын эшләүче галимнәр төркемен җитәкли.

Шунысы кызыклы: Джеймсның язмышын очраклы бер ялгышу хәл итә. Манчестер университетына керергә җыенган егет белән математика урынына физикадан әңгәмә үткәрәләр. Джеймс барлык сорауларны да җитди итеп тыңлый да физика факультетына укырга керергә карар кыла.





Басып чыгарырга



Бер рәхмәт мең  бәладән коткарыр
8-06-2018 :: Календарьда бу көн
Бер рәхмәт мең бәладән коткарыр
Республика Конституциясенә – 25 ел
7-06-2018 :: Календарьда бу көн
Республика Конституциясенә – 25 ел
Бергә без — зур көч
5-06-2018 :: Календарьда бу көн
Бергә без — зур көч
Үз сабыйларыбызны үзебез курчалыйк!
1-06-2018 :: Календарьда бу көн
Үз сабыйларыбызны үзебез курчалыйк!
Тарихи мирас —  олы байлыгыбыз
1-06-2018 :: Календарьда бу көн
Тарихи мирас — олы байлыгыбыз
Июнь
31-05-2018 :: Календарьда бу көн
Июнь
1 июньдә балаларга туңдырма таратачаклар
30-05-2018 :: Календарьда бу көн
1 июньдә балаларга туңдырма таратачаклар
Бүген Тукай туган көн!
26-04-2018 :: Календарьда бу көн
Бүген Тукай туган көн!
  • Имя:
    E-Mail:


  • Полужирный Наклонный текст Подчёркнутый текст Зачёркнутый текст | Выравнивание по левому краю По центру Выравнивание по правому краю | Вставка смайликов Выбор цвета | Скрытый текст Вставка цитаты Преобразовать выбранный текст из транслитерации в кириллицу Вставка спойлера

  • Включите эту картинку для отображения кода безопасности
    Введите код:
     
     
    Нажимая на кнопку, вы соглашаетесь с обработкой персональных данных









Новости русской версии сайта


Глазная клиника Ретина



Яңа номер

Вступить в нашу группу Вконтакте


sendmail


Видеоматериаллар

Кызыл тан турында клип


Телепроект Ассамблеи и Дома Дружбы народов Татарстана совместно с ГТРК "Татарстан" - программа "Национальный вопрос и - ответ". Гость студии - главный редактор газеты «Кызыл тан» (Башкортостан) Фаил Фатхтдинов.


ТВ карагыз!

Важная информация

Постановление Правительства РФ от 26.12.2016 N 1498 "О вопросах предоставления коммунальных услуг и содержания общего имущества в многоквартирном доме" в формате PDF




Антитеррор

Антитеррор




Рубрикалар




Материаллар архивы


Гәзит номеры
Номерлар










Печать книг

Безнең иске сайтыбыз

Филиалы ГУП РБ ИД
«Республика Башкортостан»