Милли гореф-гадәт онытылмас, ак калфаклы кызлар булганда...

“Ак калфак”ның Халисә Әхмәтшина җитәкчелегендәге урындагы бүлекчәсе тарафыннан әзерләнгән “Калфак туе” киң колач алды һәм югары дәрәҗәдә үтте. “Кече Ватан өчен файдалы эшләр елы” чикләрендә оештырылган әлеге чара, чынлап та, барлык яклап һәм һәркем өчен файдалы булды, дип әйтергә була. Милләттәшләрне бергә җыеп аралашу, киңәшләшү, фикер алышу, тәҗрибә уртаклашу, осталыкны камилләштерү өчен менә дигән мөмкинлек бирде ул.
Шул ук вакытта бүген һәрбер чара махсус хәрби операциядә катнашучы ир-егетләребезгә ярдәм күрсәтүгә юнәлтелгән. Бу көнне дә җыелучыларның һәммәсе, “Үзебезнекеләрне ташламыйбыз” акциясенә кушылып, үз өлешен кертте. Чара барышында ун мең сумга якын акча җыелды. Кабак авылы биләмәсе башлыгы Руслан Әюпов билгеләвенчә, бу акчага солдатлар өчен бик кирәкле булган блиндаж шәмнәре ясау өчен парафин сатып алачаклар.

Хуш киләсез, кунаклар!

Безнең халыкта нинди генә туйлар юк: никах туе, өй туе, исем туе, сабан туе... Алар безгә ерак ата-бабаларыбыздан мирас итеп калдырылган. Билгеле бер йола­ларның үтәлеп килүе җәмгыятьне дә тотрыклы итә, алардан башка халык тулыкыйммәтле тормыш белән яши алмый. Халык бәйрәм­нәре, йолалары кешене тормыш тәртип­ләренә һәм таләпләренә күнектерергә ярдәм итә. Ул бәй­рәм­нәр олысы-кечесе катнашлыгында уздырылгач, яшь буын бәйрәмдә катнашу тәртибен кечке­нәдән үк өйрәнеп үсә. Һәр кеше, табигый рәвештә, үз-үзен тоту гадәт­ләрен үзләш­терә, милли тәрбия ала. Шуңа аларның әһә­мияте бәһаләп бетергесез. “Ак калфак” оешмасы да татар халкы­ның гореф-гадәт­ләр­ен, йолаларын, бәйрә­мнәрен тергезү, саклау һәм киләсе буыннарга тапшыру юнәле­шендә зур эшләр башкара. Алар үткәргән чаралар халык күңелендә уелып кала. Шундый­ларның берсе – Кабак авылында узган “Калфак туе” да искиткеч эчтәлекле, милли бизәкләргә бай һәм матур булды, анда катна­шучыларның хәтерендә бик озак сакланачак әле ул.
Чарага килүчеләрне милли кием­дәге, калфаклы, саф татар телендә аралашучы татар хатын-кызлары каршы алды. Районыбызның мәдәният йортлары каршында эшләп килүче: Кабактан – “Илсөяр”, Сахайдан – “Галия”, Яңа Кыешкы авылыннан “Якты моң­нар” татар фольклор ансамбль­ләре кунакларны, татар халкына хас булган кунакчыллык күрсәтеп, җыр-моң, милли ризыклар белән каршылады.
Мәртәбәле кунаклар: Башкортстан Республикасының “Ак калфак” татар хатын-кызлары иҗтимагый оешмасы җитәк­чесе Люция Вафина, Татарстан Респуб­ликасының Башкортстандагы даими вәкиле Йосып Якубов, Бөтендөнья татар конгрес­сының Башкортстандагы вәкиле Альфред Дәүләтшин, Башкортстан татарлары конгрессы­ның Башкарма комитеты рәисе Заһир Хәкимов, конгрессның Кырмыскалы бү­лекчәсе җитәк­чесе Зөлфия Әхмә­рова да әлеге чараның телебезне, гореф-гадәтләребзне, йолаларыбызны саклау һәм яшь буынга тапшыру, матурлыкны пропагандалау, үзенчә­лекле талантларны ачу, аларны халыкка таныту уңаенан зур әһәмияткә ия булуын бил­геләп үттеләр.

Милли бизәкләр

Безнең халык элекке заманнардан ук матурлыкка, сәнгатькә омтылып яшәгән. Оста куллы хатын-кызларыбыз мавыктыргыч кул эше белән шөгыль­ләнгән. Милли бизәкләр белән баетып, үзләренә һәм туганнарына кием тек­кәннәр. Бөтен тырышлыкларын салып, зәвык белән затлы калфак-түбәтәйләр, матур сөлгеләр, алъяпкычлар чиккән­нәр. Мондый осталар бүген дә бик күп. Әлеге чара да моны ачык күрсәтте. Тамаша башланганчы бәйрәм күрергә килгән һәркем үз куллары белән гүзәл­лек тудыручылар – Бакалы, Бишбүләк, Илеш, Туймазы, Чишмә, Уфа, Бәләбәй һәм башка районнардан килгән “Ак калфак”лы ханымнар тәкъдим иткән кул эшләре күргәзмәсе белән танышты, калфак, түбәтәй ясау­чылар, чигүчеләр, бәйләм һәм тегү осталары белән аралашты. Кабак авыл биләмәсе ­уңганнары да кунакларны искиткеч кул эшләре күргәзмәсе белән каршы алды: борынгы бәйләм үрнәк­ләре, чигүле сөлгеләр, мендәр тышлары, милли бизәнгечләр, сырылган юрганнар, бәйләнгән шәлләр... Билә­мәнең Хатын-кызлар советы рәисе Ралия Искәндәрова осталарның һәр­берсе белән якыннан таныштырып чыкты.
Иң өлкәне Динә апа Фәйзуллина Салчут авылыннан килгән. Бәйләм бәй­ләү – аның иң яраткан шөгыле. Әлфия Хәбибетдинова – мәгариф ветераны, барлык буш вакытын кул эш­ләренә багышлый, чигә, бәйли, хәтта сәйләннәрне җанландыра. Галина Лихачева борынгы технология буенча юр­ганнар сыра, Рәмилә Галимованың чигүле картиналары бихисап җыелган, ә Зәлия Хәбибова милли бизәнгечләр ясый. Зифа Әхтәмованың әнисе чигү остасы булган. Бу сәләте аның биш кызына да күчкән. Алар төрле технология буенча башкарылган кул эшләрен тәкъдим итте.

“Калфагымның матурлыгын һәммәсе дә күрсеннәр...”

Ә шулай да, “Калфак туе” булгач, төп урында татар хатын-кызларының милли баш киеме – калфак иде. Аның килеп чыгышы ерак гасырларга барып тоташа. Люция Ябир кызы шуңа бәйле тарихи истәлекләрне дә телгә алды. Шунысы куанычлы: бүген калфак музей экспонаты яисә сәхнә киеме генә түгел. Татар гүзәлләренең баш очына калфак элеп йөрүе бүген дә акту­альләшеп килә. Әлбәттә, урамда калфак киеп йөрүчеләрне күрмәсәк тә, менә мондый чараларда аларның ниндиен генә очратмыйсың! Менә бу көнне дә калфаксыз бер генә ханым да булмагандыр. Калфаксыз килгән­нәре дә осталардан сатып алып, шунда ук тагып куйды. Ә чиш­мәлеләрнең калфагы барысыннан да аерылып торды: зур итеп ясалган ак калфак бу чараның төп атрибуты булды.
Тәҗрибәләре белән ихлас уртаклашучылар да, осталыкка өйрәнергә теләүчеләр дә бик күп иде. Шулай, Бишбүләктән Вадыйга Харрасованың куллары тудырган гүзәллек – төрле төсле сәйлән-мәрҗәннәр белән бизәл­гән калфаклар чара башланганчы ук “таралышып” бетте. Әйткән­дәй, Вадыйга Насыйр кызы барлык ансамбль әгъзаларына милли баш һәм өс кием­нәрен үзе тегә.
Бакалы районында “Ак кал­фак”ның берничә оешмасы уңышлы эшләп килә. Җитәкчесе Рәсимә Шәйдул­лина билге­ләвенчә, бүлек­чәләрнең эшчән­леген алар, тәү чиратта, милли кием­нәр тегү һәм йолаларны өйрәнү­дән башлап җибәргән. Бүген инде, төрле чаралар үткәрү­дән тыш, балалар белән дә актив эш алып баралар: аларны кул эшләренә өйрә­тәләр, тарих белән таныштыралар һәм барлык бәйрәм­нәргә дә җәлеп итә­ләр. Рәсимә Фәһим кызы бу көнне гади, утыртма һәм бияләй калфаклар тегәргә өйрәтте.
Калфак тегү остасы,Туймазы районы­ның Кандра авылыннан Зинфира Әхмә­диева – “Хәзинә” татар фоль­клор ансамбле җитәк­чесе дә. Калфакларны бик җиңел генә итеп ясый ул. Шуңа аның өстә­лен калфак тегү серлә­ренә өйрәнергә теләүче хатын-кызлар шундук сырып алды.

Тыңлагызчы татар көен!

Чараның икенче өлеше та­маша залында узды. Ку­нак­­ларның чыгышлары Кабак авылы мәдәният йорты хез­мәт­кәрләре һәм үзеш­чәннәре әзерләгән җыр-бию­ләр, шулай ук кунак­лар­ның моңлы күчтә­нәчләре белән үрелеп бар­ды. Лилия Мусаева, Халисә Әхмәт­шина, Факил Сәләхетдиновның шигырь сөй­ләү­ләрен залда утыручылар тын калып тыңлады. Өлкәннәр белән бер­рәттән, балалар да сәхнәгә чыгып, милли биюләр, татарча җырлар башкарды.
Нинди талантлы, эшсөяр, тырыш халык яши биредә! Кунакларның һәм­мәсе моны ассызыклап узды: эшләрен дә җиренә җиткереп башкаралар, гореф-гадәтләрне дә онытмыйлар, ялларын да күңелле һәм файдалы итеп үткәрәләр. Әлбәттә, бу чараны оешты­ру өчен күпме кеше көч салган! Алар­ның һәммәсенә Рәхмәт хатлары, Дипломнар һәм истәлекле бүләкләр тапшырылды. Һәм, күркәм гадәт буенча, бәйрәм “Туган тел” җырын бер­гәләп башкару белән тәмам­ланды.
“Калфак туе” бик мәгънәле һәм ан­да катнашучыларның хәте­­рендә уелып калырлык булды. Иң мөһиме – ул чарада катнашкан мәктәп укучы­ларының күңел­ләрендә дә милли горурлык хислә­ре уяткандыр, дип ышанасы килә.

Автор фотосы.