“Русия күләмендәге зур бәйрәм булачак”

Идел буе Болгар дәүләте халыкларының Ислам динен рәсми кабул итүенә 1100 ел тулу уңаеннан тантаналы чаралар ил төбәкләрендә дә узачак.

Идел буе Болгар дәүләте халыкларының Ислам динен рәсми кабул итүенә 1100 еллык юбилей чаралары Русия төбәк­ләрендә дә узачак. Бу хакта Татарстанда үткән “Изге Болгар җыены”нда хәбәр ителде.

Идел буе Болгар дәүләте халык­ларының Ислам динен рәсми кабул итүенә 1100 еллык юбилей киләсе елда билгеләп үтеләчәк. Биш ел элек Русия Федерациясе мөсел­маннары Диния нәзарәте, Русия Мөфтиләр шурасы рәисе, мөфти шәех Равил Гайнетдин бу датаны билгеләп үтү тәкъдиме белән чыккан иде. 2020 ел ахырында аның ул мөрәҗәгате Русия Президенты Владимир Путинга җиткерелде һәм ил башлыгында хуплау тапты. Хәзер инде бәйрәм чараларын оештыру комитетының рәисе билгеле: бу вазыйфа Русия Хөкүмәте Рәисе урынбасары Марат Хөснуллинга йөклә­телде. Күптән түгел Татарстанның Болгар шәһә­рендә узган “Изге Болгар җыены”нда халыкка юбилей чара­ларының Татарстанда гына түгел, ә бөтен Русия күләмендә оештырылачагы турында игълан ителде.

Җыен алдыннан узган рәсми җыелышта Русия Федерациясе мө­селманнары Диния нәзарәте рәисе урынбасары Дамир хәзрәт Мөхет-динов нәзарәтнең тәкъдим-теләк­ләрен җиткерде. Мәсәлән, нәзарәт юбилей программасына Мәс­кәүдә 1823-25 елларда төзелгән Тарихи мәчетне төзекләндерү, Түбән Новгородтагы Ярминкә мәчетен тергезү, Чита шә­һәрендәге ХIX гасыр башы архитектура һәйкәле, сәүдәгәр Рәх­мәтулла Нигъмәтуллинның йортын төзеклән­дерүне һәм мөсел­маннар өчен мөһим тагын башка күп төрле чараларны кертергә тәкъ­дим ителә. Аларның әһәмиятенә басым ясап, Дамир хәзрәт Мөхет­динов: “Без үзебездән соң, балаларыбыздан соң да калырдай һәм 1100 еллыкны лаеклы билгеләп үтү белән күзалла­ныр­дай һәйкәлләр булдырырга тиеш”, – диде.

Русия Федерациясе мөселманна­ры Диния нәзарәте һәм төбәк хаки­миятләре, башка дини оешмаларның тәкъдимнәре юбилейны оештыру комитеты тарафыннан хупланды дияр­гә нигез бар. Әлбәттә, үзгәрешләр һәм чаралар планын тулыландыру булачак әле. Чөнки “Изге Болгар җыены”нда катнашкан Русия Президенты Хакимиятенең дини оешмалар белән эшләү департаменты җитәк­чесе Евгений Еремин мөсел­маннар күпләп яшәүче төбәкләрдә һәм шулай ук Кавказ белән Кырымда зур чаралар үткәрү турында, алай гына түгел, Русиянең Ислам дине киң таралмаган төбәк җитәк­челәренә дә үзләрендәге мө­сел­ман оешмаларына әлеге олы юбилей чараларын үткәрүдә ярдәм итү турында күрсәтмә бирү ниятен җиткерде. Аның фикеренчә, юбилей әлеге тө­бәктәге барлык халык өчен кызыклы булачак һәм мөсел­ман­нарның төбәк үсешенә керткән өлешен чагылдырачак.

Димәк, Идел буе Болгар дәүләте халыкларының Ислам динен рәсми кабул итүенең 1100 еллыгы турында мөселманнар һәм татарлар гына түгел, ә башка дин тарафдарлары һәм башка милләт вәкилләре дә беләчәк, юбилей чараларында катнаша алачак. Димәк, юбилей, Татарстан Президенты Рөстәм Миң­неханов үз чыгышында билге­ләп үт­кәнчә, Русия күләмендәге зур бәйрәм булачак.

1100 еллык юбилей уңаеннан Русия Федерациясе мөселманнары Диния нәзарәте кайбер эшлә­рен башлады да инде. Мәсәлән, “Мәдинә” нәш­­риятында 33 китаптан торган “Әл-ислах вә-т-тәҗдид” (“Яңарыш һәм яңарту”) сериясе басмага әзер­ләнә. Алар Мәскәү Ислам институты ректоры, Санкт-Петербург дәүләт университеты профессоры, теология докторы Дамир Мөхетди­нов мөхәр­рирлегендә әзерләнгән. Әлеге серия­дән өч китап дөнья күрде һәм Казан­да үткән “Милли тормыш һәм дин” Бөтен­русия татар дин әһелләре форумы көннәрендә тәкъдим ителде. Алар — Җәмал әд-Дин Әл-Әфгани­нең “Материалистларга җавап”, Ислам теологы, философы һәм җәмә­гать эшлеклесе, Ми­сырның баш мөфтие Мөхәм­мәд Абдуның XIX-XX гасырларда гарәп-мөселман мәдә­нияте чәчәк аткан чорның дини фикер мәдәни һәйкәле – “Аллаһның берлеге турында трактат” һәм хәзер­ге заман­ның танылган тарихчысы Айдар Хәбетдиневның “Русия импе­рия­сен­дә һәм СССРда (XIX-XX гасырларда) Русия мөсел­маннары һәм мөселман хатын-кызлары лидерлары” дигән китаплары.

Аларны тәкъдим итү чарасы Казан федераль университетында узды. Әлеге уку йортының Халыкара мөнәсәбәтләр институты директоры Рамил Хәйрул­лин нәза­рәт­нең дөнья­ви уку йорт­лары бе-лән хезмәттәш­легенең мөһим-легенә басым ясады һәм “Мәдинә” нәшрияты хезмәтлә­ренең яңа буынга адресланганлыгын һәм аларның фәнни Исламны популярлаштыруын билгеләде. Дамир хәз­рәт Мөхетдинов, әлеге чараның әһә­миятен билгеләп: “Без, чыннан да, Фәхретдин хыялланган, Фәиз­ха­нов язган, Мәрҗани сөйләгән­не күрсәтә алдык. Алар дин белән фәнне күздә тотып, адәм бала­сының ике канаты булырга тиеш дип санаган”, — дип әйтте. Китаплар урыс телендә чыккан, шуңа аларны күбрәк кеше укып, мөселман мирасы белән таныша алачак.

Гомумән, “Милли тормыш һәм дин” Бөтенрусия татар дин әһелләре форумы көннәрендә узган очрашулар бик нәтиҗәле булды. Әлеге зур чара, гадәттәгечә, Казанда булып, быел унберенче мәртәбә оештырылды. Анда илебезнең 72 төбәген­нән барлыгы 1200 кеше катнашты. Аларның берсе Калининград өлкә­сендә мөселман җәмгыятен нигез­ләгән, Бөек Ватан сугышы ветераны, 96 яшьлек Хәким ага Биктеев булды. Гомумән, форумда Русия Федерациясе мөселманнары Диния нәзарә­тенә караучы мәхәл­ләләрне 41 имам тәкъдим итте һәм, иң күпсанлы делегация булып, илнең төрле төбәк­ләрендәге мөселман тормышы, үз эшчәнлеге белән таныштырды.
Форумның соңгы көне исә алда телгә алынган “Изге Болгар җыены” чарасы белән төгәлләнде. Ул Идел елгасы буенда, “Болгар” дәүләт тарихи-архитектура музей-тыюлыгы җирендә узды. Биредә халык өчен төр­ле һөнәри, мәдәни, гыйльми мәй­данчыклар булдырылган иде. Чараларда катнашудан тыш, һәр кеше тыюлыктагы архитектура һәйкәл­ләре белән танышты. Җыенның рәс­ми өлешеннән соң мөселманнар ХIII гасырның икенче яртысы архитектура һәйкәле булган тарихи Җәмигъ мәчете ни­гезендә өйлә намазын укыды. Күре­шеп, аралашуга зарыккан кар­дәш­ләр үзара туган телдә генә аралашудан, җәмәгать белән гыйбадәт кылудан көч алып, туган төбәкләренә рухланып кайткандыр дип өметләнә­без. Киләсе елда биредәге бәйрәм чаралары Идел буе Болгар дәүләте халыкларының Ислам динен рәсми кабул итүенә 1100 еллык юбилей уңаеннан тагын да колачлырак булачак.