Сәхнәдә — “Туганнар”!

Хәер, Яңа Кабан авылында яшәүче Төхвәтул­лин­нарны (кайберсе Төх­бәтул­лин дип язылган) сәхнә белән куркытам, димә. Алар, киресенчә, сәхнәдә иркен тын алып җибәрә, чөнки барысы да искиткеч иҗади кешеләр: үзләре җырлый да, бии дә, кубыз, мандолинада да уйный, гармунда да сыздыра, кирәк икән, бик матур итеп алып та бара. Районда гармунчылар нәселе буларак билгеле алар, Краснокамада гына түгел, республика күләмендә үткә­релгән бәй­рәмнәрдә дә еш катнаша. Ансамбльләренә “Туганнар” дигән матур исем дә бирделәр. Әле генә Караидел районында үткән республика Шәҗәрә бәйрә­мендә бик матур чыгыш ясап кайттылар.
– Гадәттә, гармунчылар ялындырырга, көйләтергә ярата торган нәзберек халык. Ә Төхвәтуллиннар, күз тимәсен, “айт” дигәнгә “тайт” дип тора. Бер чарадан да читтә калмыйлар. Тиз арада җыелып та бетәләр, репетициясен дә ясыйлар, теге яки бу бәйгедә катнашып та кайталар. Авылда, районда бер мәдәни чара да алардан башка үтми. Эшсөяр, тырыш, үз көчләре белән юл яра, тормыштан артта калмыйча, заман белән бергә атлый торган нәсел. Әлеге күркәм сыйфатларны алар “Төхбә­тулла оныклары” дип исемләнгән Шәҗәрә бәйрә­мендә дә чагылдырырга тырышты, — ди авыл китап­ханәсе мөдире Гөлнара Шөгаепова.
Төхвәтуллиннар оештырган Шәҗәрә бәйрәме кунакларны ипи-тоз һәм татар халкының милли камыр ашы чәкчәк белән каршылаудан башланды. Шигъри-сәлам­нәрне куәтләп, Төхбәтулла оныклары гармунда дәртле көй сузды. Моңлы гармун тавышлары басылу белән Римма Төх­бәтуллина “Уңган киленнәр” күргәзмәсе белән таныштырды. Бу көнне алты килен – Римма Төхбәтул­лина, Гөлчирә Төхвә­тул­лина, Ольга Төх­бәтуллина, Җәния Мирзаянова, Нурия Төхвә­тул­лина һәм Әлфинә Төхвә­туллина үзләренең кул эшләрен тәкъдим итте. Ә инде нәселдә 47 килен булуын күз уңында тотсаң, зур бер күргәзмә залы кирәк булачак, чөнки киленнәр барысы да уңган, тырыш, кул кушырып утырмыйлар. Хәер, Төхвә­туллиннар нәселендә башкача булырга да мөм­кин түгел, чөнки аларның һәр­кайсы кечке­нәдән хез­мәт мохитендә тәрбия­ләнгән.
Бабалары Төхвәтулла эшсөярлеге, тырышлыгы белән тирә-якта аерылып торган. Заманына күрә хәлле крестьян саналган, үзенең җилгәргече булган. Колхозлашу чоры башлангач, җил­гәргечен тартып алганнар, үзенә кулак исеме такканнар. Тормыш иптәше Гөлбикә белән (Алма әбкәй) тирә-юньдә беренчеләрдән булып яшелчә, алма үс­тергән, бакча тулы умарта тоткан алар. Умартачылык һәм бакчачылык белән аларның бөтен балалары да шөгыльләнгән.
Төхвәтуллиннарның бабалары чыгышлары белән Татарстанның Актаныш районы Такталачык авылыннан. 1910 елда Фазул­ланың уллары, үзләрендә җир җитмәү сәбәпле, Агыйдел елгасы­ның уң ярына чыгып, яңа авылга нигез салган.
Төхвәтуллиннар тирән тамыр җәйгән биредә, бу алар төзегән 12 буынның нәсел агачларыннан да күренә.
Шәҗәрә бәйрәмендә югарыдагы тарихи истәлек­ләр слайдлар белән тулыландырып, һәр сөйләм җыр-моң белән үрелеп барды. Рай­онның мәдәният бүлеге начальнигы Эльвира Махатаева да, авыл хакимияте башлыгы Илшат Бәшәров та чараның эзлеклелегенә, төптән уйланып төзелүенә, әлеге нәселнең чиксез талантлылыгына басым ясады һәм Шәҗәрә бәйрәмен үрнәкле чара дип билгеләп үтте. Төхвәтуллиннарның кайсын гына алма, эшендә мактаулы, җәмәгать тормышында кайнап яши. Сабантуймы ул, Гармун бәйрәме булсынмы, сәхнәне тутырып, бер гаиләдән җиде-сигез гармунчы чыгып баса. Сокланып карыйсың бу нәселгә! Аларның чыгы­шының тагын бер үзенчә­леге бар: яңа җырларны бик күп белсә дә, Төх­­­вә­тул­линнар сәхнәгә халкыбыз­ның ядкаре булырдай борынгы җырларны, халык җырларын алып чыгарга тырыша. Чөнки яшь буын онытмасын, милли көйләр югалмасын дип янып-көеп яши. Менә шундый булдыклы, уңган, бердәм ул Төх­вәтуллиннар нәселе, мил­ләтебезнең чын горурлыгы дияргә була аларны.