+21 °С
Болытлы
Җәмгыять
2 июль 2025, 07:20
Салават Юлаев һәйкәле - Башкортстанның төп символы
Русиядә иң зур атлы статуя ярты гасырдан артык чагу туристик, истәлекле урын булып тора, шәһәр халкын һәм кунакларын каршы ала һәм озатып кала. Һәйкәл Башкортстанның җиде могҗизасы арасына керде һәм, әлбәттә, төбәктә яшәүче һәркемнең йөрәгендә саклана.
Салават Юлаев һәйкәле - Башкортстанның төп символы
Әмма берничә ел элек борчылу өчен җитди сәбәп туды: Салават Юлаев һәм аның атының фигурасы авария хәлендә дип табылды, һәйкәлнең каркасы һәм аның астындагы постамент яраксыз хәлгә килгән. Киләчәк буыннарга Башкортстанның тарихи символын саклап калу өчен комплекслы фәнни тикшеренүләр үткәрелде. Алар һәйкәлне тарихи-архив һәм библиографик, архитектур-археологик үлчәүләр һәм инженер-технологик тикшеренүләрне үз эченә алган.
Җентекле тикшерүдән соң, скульптура композициясен комплекслы реставрацияләргә кирәк, дигән карар кабул ителде. Тикшеренүләр нәтиҗәләре буенча материалларның гомум торышы турындагы нәтиҗәләр белән хисап төзелде, шулай ук объектның аэродинамик характеристикалары билгеләнде, инженерлык эзләнүләре башкарылды. Һәйкәлнең техник торышы турында экспертлар бәяләмәсеннән чыгып, нәтиҗә ясалды: аны саклау буенча кичекмәстән эшләр комплексын үткәрү таләп ителә.
Проект өч этапта гамәлгә ашырыла. 30 июньнән мәдәни мирас объектына керү мөмкинлеге чикләнәчәк: мәйданчыкта киртәләр урнаштырылачак. Икенче этапта, 2025 елның октябреннән 2027 елның апреленә кадәр, скульптураны сүткәннән соң Уфадагы махсус җиһазландырылган цехта реставрацияләячәкләр. Аннары территорияне төзекләндерү һәм фонтанны реконструкцияләү финал стадиясе булачак. Эшләрне 2027 елның сентябрендә, һәйкәл ачылуның 60 еллыгына тәмамларга планлаштырыла.
Сәнгать академиясе фонды подрядчысы (җаваплы С.В. Андриевский) әзерлек эшләренә кереште: шәһәрдә яшәүчеләрнең иминлеге өчен һәйкәл янындагы мәйдан койма белән әйләндереп алыначак.
"Хәзер бездә әзерлек эшләре бара: контур ябыла, Һәйкәлгә юл салыначак, төзелеш шәһәрчеге урнаштырылачак. Алга таба проект эшләп бетереләчәк, заказчы – Уфа шәһәре хакимияте тарафыннан расланачак. Безнең бөтен эшчәнлегебез даими рәвештә киңкүләм мәгълүмат чараларында яктыртылачак, Күзәтчелек советы контроле өчен монда да, цехта да махсус мәйданчык оештырылачак. Хәзерге вакытта койма буенча эшләрне субподрядчы башкара", - ди Сәнгать академиясе фонды подрядчы оешмасы вәкиле Ян Вәлишин.
Койма буенча эшләрне "Альбит" субподрядчысы башкара – территория тирәсендә бетон плитәләр урнаштыра һәм тимер койма эретеп ябыштырыла.
"План буенча эшлибез, һава шартлары мөмкин булса, эшне 3-4 көндә тәмамларга планлаштырабыз. Начар һава торышында һәм килүчеләр булганда металлны беркетү куркыныч. Бөтен территория профнастил белән әйләндереп алыначак, аннары без саклагыч пленканы брусчатка өстенә салабыз һәм өстенә ком сибәбез, аннары техниканың һәйкәлгә керү мөмкинлеген тәэмин итү өчен юл плитәсен салабыз", - дип сөйләде "Альбит" мастеры Игорь Федоров.
"Бүген, Салават Юлаев һәйкәле буенча реставрация эшләре кысаларында әзерлек эшләре башланды. Хәзер территорияне киртәләп алу процессы бара. Арытаба эш - төзелеш мәйданчыгын әзерләү, төзелеш шәһәрчеген төзү. Барлык реставрация эшләре өч этапта узачак: Беренче этап – әзерлек, икенче этап - 2025 елның сентябрь-октябрь айларында башланган Салават Юлаев һәйкәле белән турыдан-туры бәйле эшләр, һәм алар (алдан исәпләүләр буенча) 2027 елның апрелендә тәмамланачак. Аннары өченче этап бара – территорияне төзекләндерү. Төзелеш эшләре башкарылганнан соң Салават Юлаев һәйкәле каршындагы мәйдан үзгәртеләчәк, фонтан соңгы тапкыр 2007 елда ремонтланган. Шуңа күрә без 2027 елның октябрендә һәйкәл һәм аның каршындагы территорияне тантаналы ачу булачагы турында сөйлибез.
Реставрация эшләренә килгәндә, бу эшне Сәнгать академиясе каршындагы Сәнгать академиясе фонды башкарачак, аны Василий Зурабович Церетели җитәкли. Эшләр кысаларында Башкортстан Республикасы мәдәни мирас объектларын дәүләт саклавы идарәсе каршындагы Күзәтчелек советы рәвешендә күзәтчелек һәм җәмәгать контроле урнаштырылачак. Шуңа күрә барлык эшләр закон кысаларында башкарылачак, алай гына да түгел, алар Салават Юлаев һәйкәленә битараф булмаган республика халкы реставрация эшләре барышы турында тулы күләмдә мәгълүмат алсын өчен максималь үтә күренмәле булачак", - дип шәрехләде Башкортостан Республикасы мәдәни мирас объектларын дәүләт саклау идарәсе башлыгы Салават Кулбахтин.
Реставрация эшләре барышында корылманың югалган элементы — геометрик бизәкле коелган тәңкә тергезеләчәк, бу һәйкәлгә аның тарихи үзенчәлеген кайтарырга мөмкинлек бирәчәк. Шулай ук 2005 елда фирүзә төсенә үзгәртелгән тарихи кара-соры төсмерне кайтару планлаштырыла.
Һәйкәлне күтәрү сәләтен тергезү өчен авария хәлендә булган эчке металл каркас алыштырылачак. Постаментны зурлыгы, формасы һәм фактурасы буенча тәңгәл кара ялтыратылган гранит блоклары белән тышлыйлар.
Шулай ук проект курганның беренчел формасын һәм габаритларын тергезүне һәм аны көчәйтүне күздә тота.
- Һәйкәл берничә конструктив үзенчәлектән тора. Тышкы тышчасы - 60тан артык кисәктән тора. Әлеге тышча эчендә швеллерлардан һәм двутаврлардан торган йөртүче каркас урнашкан. Экспертиза һәйкәлнең эчке терәк каркасын алыштыру кирәклеген раслый, шуңа бәйле рәвештә һәйкәлне сүтү һәм эчке терәк каркаска керү мөмкинлеге кирәк. Төшермичә генә моны эшләү мөмкин түгел, - дип сөйләде Башкортстан мәдәни мирас объектларын дәүләт саклау идарәсе башлыгы урынбасары Айнур Мөслимов.
Нәкъ менә шундый реставрациянең файдасы турында барлык аргументларга карамастан, Башкортстанда яшәүчеләрнең сораулары туа — ни өчен “Ватан-Ана чакыра!" һәйкәле урынында ук ремонтланган, ә башкорт героен һичшиксез цехка алып китәргә кирәк.
"Волгоград скульптурасын ремонтлау нигездә тышкы өлеш буенча башкарылды. Моннан тыш, демонтажга скульптураның хәзер торган урынында бетоннан коелган булуы комачаулый. Бу үзенчәлекле очрак булды", - дип сөйли танылган скульптор, 40тан артык монументаль композиция авторы Салават Щербаков.
Радий Хәбиров ремонтның сыйфатына аерым игътибар бирергә кушты.
– Бу – тарихи момент. Уфага кергән вакытта 60 ел эчендә беренче тапкыр Салават Юлаевка һәйкәл күрмәячәкбез, чөнки ул сүтеләчәк. Бу – безнең барыбыз өчен дә сынау. Әмма ул һәйкәлне яңарту, ышанычлылыгы, киләчәк буыннарга саклау өчен эшләнә, – диде төбәк җитәкчесе. – Өстәвенә, монумент янындагы бөтен территориянең, “Торатау” Конгресс-холлы машиналар кую урыныннан һәйкәлгә кадәр ябылачагын исәпкә алу мөһим, чөнки анда төзекләндерү эшләре башкарылачак. Бөтен процессны Русия Сәнгать академиясе һәм төбәк Иҗтимагый комиссиясе экспертлары озата барачак. Янә шуны билгеләп үтәсем килә: реставрациягә кичекмәстән керешергә кирәк.
Фото: kumukteatr.ru
