Милләтебез киләчәге гимназиядә канат ныгыта!

Һәр педагогик коллективның уңыш сере – тырыш хезмәт. Билгеле инде, бернәрсә дә үзеннән-үзе генә барлыкка килми, укытучы һәрвакыт эзләнергә, укырга, үз өстендә эшләргә, белемен камилләштерергә тиеш. Борынгылар әйткәнчә, кем алга бармый, шул артка тарта. Дөрестән дә, белемен даими баетучы укытучы гына укучыларын күп нәрсәгә өйрәтә ала. Әлбәттә, коллективның бердәм, тату, ярдәмчел булуы, җитәкченең укытучыларның башлангычларын күреп алып, аларга үсәргә ярдәм итүе дә – уңышка ирешү өчен бик әһәмиятле нигез. Уфаның 65нче Татар гимназиясенең абруе, уңыш сере дә, беренче чиратта, сәләтле, тирән белемле, чәмләнеп эшләүче педагогларга бәйле.

Иң элек шунысын әйтергә кирәк: башка­ланың Черниковка бистәсендә урнашкан уку йортына нигез 1952 елда салына һәм ул башта 15нче мәктәп буларак ишекләрен ача. 1956 елда белем учагы 65нче мәктәпкә әверелә, ә инде 1996 елда “Татар гимназиясе” статусын ала.

Бүген 65нче Татар гимназиясе шәһәр мохитендә үскән балаларга ана телен, гореф-гадәтләрен, халкыбыз тарихын өйрә­түдә зур көч сала. Милләтебез ки­лә­чәге — татар кызлары һәм егет­ләренең шушы белем учагында канаты ныгый, сәләтләре ачыла. Гимназиядә беренче сыйныфтан унберенчегә кадәр һәммәсе дә татар телен өйрәнә. Төпле белем ал­ган укучылар кыю адымнар бе­лән республиканың, илнең мәртә­бәле югары уку йортларына укырга керә.

Гимназияне Башкортстанның атказанган укытучысы, өч дистә ел­дан артык хез­мәт стажы булган тәҗрибәле педагог Ән­фисә Галим­җанова җитәкли. 1989 елда ку­лына диплом алып, биредә эш башлаган яшь белгечне дүрт елдан директор­ның укыту эшләре буенча урынбасары итеп тәгаенлиләр. Ә инде 2006 елда гимназия директоры вазыйфасын ышанып тапшыралар.
– Без 189 баладан башлаган идек, бүген 540 укучыга белем һәм тәрбия бирә­без. Шунысы куанычлы: гимназиядә белем алырга теләүче балалар саны елдан-ел арта. Безнең максат – балаларны татар теленә өйрәтү, аларны татар рухлы, милли үзаңлы шәхес итеп тәрбия­ләү. Иң беренче чиратта ата-аналар белән берлектә эш­либез. Туган телне өйрәнү гаиләдән башланырга тиеш, – ди Әнфисә Фәрит кызы.

Бүген коллективта 28 укытучы хезмәт сала, алар гимназиянең беренче елларыннан ук урнаштырылган традицияләрне хөрмәт итә, абруен саклый. Барлык укытучылар да белемнәрен даими рәвештә камилләштерә һәм үзләренең педагогик оста­лыкларын яхшырту өстендә эшли, фәнни-гамәли кон­фе­ренцияләрдә, педагогик осталык бәйгеләрендә катнаша. Күпләр мәгариф өлкәсендәге мактаулы исемнәр белән бүләкләнгән.

Белем учагында шәһәр мохи­тен­дә үскән балаларга ана телен өйрәтүгә дүрт педагог – Ләйсән Насыйрова, Флүзә Сәмигуллина, Лилия Фаткуллина, Гүзәл Заһитова зур көч сала. Алар барысы да – “Татар теле һәм әдәбия­ты ел укытучысы” конкурсы җи­ңү­челәре һәм финалистлары. Исемнәре республика күләмендә билгеле мөгалли­мәләр төбәк­тә генә түгел, Казанда, Бөтен­ру­сия күлә­мендә үткән бәйге­ләр­дә дә яхшы нәтиҗә­ләр күрсәтә. Педагогларның өчесе – Ләйсән Насыйрова, Флүзә Сәмигуллина, Лилия Фаткуллина – “Башкортстанның атказанган укытучысы” дигән мактаулы исемгә лаек. Бу үзе генә дә күп нәрсә турында сөйли. БДУ һәм БДПУның филология факультетларында белем алучы студентлар нәкъ шушы укытучылар канат ас­тында беренче чирканчык ала – тәү тапкыр дәресләр үткәрә. Мөгаллимәләрнең район, шәһәр күләмендә туган тел укыту­чылары арасында да уртаклашыр тәҗри­бәләре, эш алымнары бихисап. Шуңа да гимна­зиядә семинарлар, ачык дәресләр, осталык дәресләре еш үткәрелә.

— Туган тел укытучыларының хезмәт уңышлары турында сөйләгәндә иң элек биредә хезмәт салган, исеме киң билгеле укытучы, күпсанлы дәрес­лекләр авторы Лена Гайнетдинованы аерым билгеләп үтәргә кирәк. Кайчандыр курсташым Флүзә Сәмигуллина белән икебез конкурс ниге­зен­дә, абруйлы педагог белән әңгәмәне уңышлы үтеп, гимназиядә эш башладык. Лена Шәйдулла кызының фәһемле киңәш­ләре, укыту алымнары безгә, яшь укыту­чыларга, бу һөнәрне үзләштерүдә зур яр­дәм булды. Без бүген дә ул салган эзләр­дән атлыйбыз, традицияләрен дәвам итә­без. Нинди генә чарага әзерлек бармасын, бер-беребезгә ярдәмгә киләбез, киңәшләр бирәбез, — ди Ләйсән Өлфәт кызы.

Күңел биреп эшләгән эш нәтиҗәсез булмый, әлбәттә. Ана теле укытучыла­ры­ның укучылары олимпиадаларда, фәнни-гамәли конфе­ренцияләрдә, иҗади бәйге­ләрдә җиңүләр яулап кына тора. Мәсәлән, 10нчы сыйныф укучысы Илдан Кәлимуллин — чын-чынлап гимназия горурлыгы! Сә­ләтле егет бик күп иҗади бәйгеләр җиңү­чесе, татар теле һәм әдә­бия­ты буенча рес­публика олимпиадасында берничә ел рәттән призер булды. Быел Казанда узган төбәкара олимпиадада да призер исемен яулады ул. 11нче сыйныф укучысы Алина Рыгалованың уңышлары белән дә горурлана остазлары. Ул да Казанда призер булды. Күптән түгел Алина гүзәллек һәм яшьлек бәйгесе – “Татар кызы” республика конкурсында Гран-прига лаек булды.

Әлбәттә, туган телле, инсафлы балалар тәрбияләү биредә башлангыч сыйныфларда ук башлана. Беренче укытучылар балалар күңеленә нинди орлык сала алса, хезмәтләренең җимешләре дә шундый була. Гүзәл Заһитова, Дания Бикбулатова, Айгөл Мөхлисова, Лилия Сәфәрова, Гүзәл Бикмәева, Гөлшат Котлыярова, Альбина Зыятдинова балаларны белемле, максатчан, хезмәт сөючән кешеләр итеп тәрбия­ләүдә вакыт белән исәпләшми. Укучылары туган телне яхшырак белсен, аралаш­сын өчен милли матбугаттан да уңышлы файдалана алар. Аларның укучылары беренче сыйныфтан “Әллүки” журналын укый. Укытучы апалары журналны дәресләрдә, сыйныфтан тыш чараларда даими куллана.

– Без барыбыз да “Әллүки”не яратып укыйбыз, ай саен килгәнен зур түземсезлек белән көтеп алабыз. Әкиятләрен, хикәя­лә­рен кызыксынып укыйбыз, ярыша-ярыша башваткычлар чишәбез, рәсемнәрен буй­ыйбыз. “Әллүки” белән дәресләр тагын да күңеллерәк, кызыклырак үтә, — ди 2 “б” сыйныфы җитәкчесе Дания Миртимер кызы.
Шунысы үзенчәлекле: Татар гимна­зиясендә, белем бирү белән бергә, укучы­ларның сәләтен үстерүгә, күңелләренә халкы­бызның җыр-моңнарын җитке­рүгә, гореф-гадәтләрен өйрәтүгә аеруча зур игътибар бирелә. Гимназиядә татар халкының борынгыдан килгән йолалары – “Сөмбелә”, “Сабантуй”, “Нәүруз”, “Нардуган”, “Каз өмә­се” кебек бәйрәмнәрен үткәрүнең матур традициясе күптәннән яшәп килә. Татар курчак театры, татар журналистикасы, кул эшләре түгәрәкләре уңышлы эшли. Укучылар “Ләйсән” вокаль ансамбленә, “Бәйрәм” балалар бию ансамбленә , “Өмет” театр-студиясенә яратып йөри.

Әйткәндәй, бу коллективлар еш кына шәһәр күләмендәге мәртәбәле чараларны бизи, конкурс-фестивальләрдә республика данын яклый. Мәсәлән, Чулпан Бариева җитәкчелегендәге “Ләйсән” вокаль ансамб­ленең матур җиңүләре турында бик озак сөйләргә мөмкин. Соңгы вакытта гына да вокаль коллектив Г. Әлмөхәммәтов исе­мендәге “Мирас” IV Республика фестиваль-конкурсында, Башкортстан башка­ласының IV ачык фестивалендә, яшь та­лантларның “Башкортстан башкаласы йолдызчыклары” ачык шәһәр конкурсында, “Алтын мирас“ халык һәм йола җырлары бәйгесендә, шәһәр күләмендә үткән “Уфа — дуслык һәм татулык шәһәре” иҗади кон­курсында призлы урыннар яулаган. Чулпан Мидхәт кызының бала­ларның сәләтен ачуга, үсеп килүче буынга рухи-әхлакый тәрбия бирүгә, халкыбызның бай мирасын – онытылып барган җырларын тер­гезүгә, аларны балаларга өйрәтүгә зур көч салуы аеруча соклануга лаек.
Шунысы сөенечле: 65нче Татар гим­назиясендә укучы кызлар һәм малайлар татар телендә иркен сөйләшә, җырлый, ши­гырьләр сөйли. Аларның чыгышларын караудан һәрвакыт рухи кинәнеч аласың, мил­ләтең өчен горурлык хисләре кичерә­сең.

­– Укытучыларыбызның хезмәт нәтиҗәсе бу. Милли бәйрәмнәрнең, гореф-гадәт­л­әрнең туган телгә сөю уятуда кыйммәте зур. Балаларга татар халкының милли йолаларын кечкенәдән аңлатсак, бәйрәмнәр­не бергәләп үткәрсәк, буыннар арасында дәвамлылык, миллилек хисе югалмаячак. Алар, һичшиксез, үз телләре белән горурланучы, рухи байлыкларны саклаучы дәвамчыларыбыз булып үсәчәк, — ди Әнфисә Фәрит кызы.

Укучыларга белем бирүдә педагоглар этномәдәни компонентлардан да уңышлы файдалана. Билгеле булуынча, 65нче Татар гимназиясе элек-электән “Мирас” этнографик музее белән дан тота. Ул татар өе кебек эшләнгән, экспонатларга бай, экспозицияләрнең эчтәлекле булуы белән игътибарны җәлеп итә. Биредә татар, башкорт, урыс һәм башка халыкларның көнкүреш һәм сәнгать предметлары тупланган. ХVIII гасырда кулланылган гөбе, юлпыч, сандык, сөлге-паласлар һәм башка эксклюзив әйберләр – болар барысы да коллектив, әти-әни тарафыннан республи­кабызның төрле районнарыннан җыелган һәм музейда кадер­ләп саклана.

Белем учагы 2020 елда “Татар телен саклау һәм үстерү һәм музей-белем бирү комплексы нигезендә мәдә­ниятара аралашуны тәрбияләү” проекты белән җиңү яулады һәм бер миллион сум грант отты. Рес­публика Башлыгы гранты нигезендә му­зей интерактив техника, заманча корылмалар, милли костюмнар белән баетылды. Гимназиянең интерактив музей-сайтын булдыру исә виртуаль экскурсияләр үткәрү мөмкинлеге биргән. Хәзер биредә фәнни конференцияләр оештырыла, татар теле һәм әдәбияты, Башкортстан мәдә­нияте дәресләре аеруча җанлы үтә.

65нче Татар гимназиясенең сөйләрлек, күрсәтерлек тарихы да, горурланырлык уңыш­лары да бихисап. Белем учагы килә­чәктә дә милләтебезнең телен, гореф-га­дәт­ләрен саклардай белемле шәхесләр тәрбияләсен!

Динар Кәлимуллин фотосы.