Киләчәк бүген башлана

Бүген Уфа Фән һәм технологияләр университетының татар филологиясе һәм мәдәнияте кафедрасында гадәти генә булып күренгән, әмма асылда татар гуманитар фәне өчен зур әһәмияткә ия эш бара. Студентлар күренекле галим Алмас Галимҗан улы Шәйхуловның шәхси китапханәсен системага сала, каталоглаштыра, санлаштыру өчен әзерли. Бу эш Башкортстан татарларының милли-мәдәни мохтариятенең “Башкортстанда татар теле һәм мәдәниятен өйрәнүгә фәнни-методик ярдәм” проекты кысаларында, республика Башлыгы гранты ярдәмендә башкарыла. Китапларны тәртипкә китерү белән генә чикләнмәгән бу проект, чынлыкта, татар филологиясе үсешенә хезмәт итәчәк зур фәнни мәйданчык төзүнең башлангычы булып тора.

Галим васыяте

Алмас Галимҗан улы Шәйхулов исеме төрки телләрне өйрәнү белән кызыксынган һәр галимгә яхшы таныш. Ул гомерен төрки телләрнең тарихын, татар теле үсешен, төрки дөньяның тел һәм мәдәният багланышларын өйрәнүгә багышлады. Дистәләрчә фәнни хезмәтләр авторы, күп кенә яшь галимнәрнең остазы буларак, ул республи­каның гына түгел, бөтен Русия тюркологиясенең күренекле вәкилләренең берсе саналды.
Аның шәхси китапханәсе дә – гади генә китап җыелмасы түгел. Еллар дәвамында тупланган сирәк басмалар, автографлы китаплар, төрле илләрдә нәшер ителгән хезмәтләр, диссертацияләр, фәнни җыентыклар, сүзлекләр, архив материаллары – боларның һәркайсы фән тарихының аерым бер битен тәшкил итә.
Галим үзенең иң кадерле байлыгын – китапларын – татар филологиясе һәм мәдәнияте кафедрасына васыять итеп калдырган. Бу – киләчәк буыннарга булган зур ышаныч билгесе. Галимнең гыйльми мирасы китап киштәләрендә генә тузан җыеп ятарга түгел, ә яшьләр кулында яңадан-яңа фикерләр тудырырга тиеш.

Мирас яңа тормыш башлый

Проектның тәүге этабы нәкъ менә шул китапханәне университетка күчерүдән башланды. Алмас Галимҗан улының тормыш иптәше Фәнүсә Салих кызы гаилә өчен кадерле булган китапларны университетка тапшырып, иренең соңгы теләген үтәде.
Бу көнне кафедра укытучылары һәм студентлары өчен онытылмас вакыйга булды. Алар галим яшәгән йортта булып, китапханә белән танышты, Алмас абыйның эш бүлмәсен күрде. Еллар буе фәнни фикер тудырган өстәл, кул астында бул­ган белешмәләр, китап киштәләре – болар барысы да яшьләрдә тирән тәэссоратлар калдырды.
Күпләр өчен бу китаплар – фәнни чыганак кына түгел, ә татар фәненә хезмәт итүнең тере үрнәге булып ачылды.

Студентлар – мирас сакчылары

Хәзер инде китаплар кафедра аудиторияләрендә үз урыннарын таба. Беренче һәм икенче курс студентлары укытучылары җитәкчелегендә аларны тематик бүлекләргә аера, исемлекләр төзи, китапларның сакланыш дәрәҗәсен тикшерә.
Әлеге эшкә кафедра мөдире Альбина Хәлиуллина, доцентлар Илдус Фазлетдинов һәм Гөлсинә Гайнуллина җитәкчелек итә.
Бер караганда, бу техник эш кенә кебек. Әмма студентлар өчен ул чын фән мәктәбенә әверелә. Алар кулларына бүген инде китапханәләрдә дә сирәк очрый торган басмаларны ала. Кайбер китапларда Алмас Галимҗан улының үз куллары белән ясаган билгеләре, искәрмәләре, карандаш белән сызылган юллары сакланган. Бу исә яшьләргә галимнең иҗади лабораториясенә үтеп керергә мөмкинлек бирә.
Шунысы да әһәмиятле: проектта катнашучы студентлар китапханә эше тәҗрибәсе генә тупламый. Алар татар филологиясенең төп хезмәтләре белән таныша, киләчәктә үзләренең фәнни эзләнүләре өчен нигез булдыра.

Санлы киләчәккә юл

Проектның иң әһәмиятле юнәлешләренең берсе – китапларны санлаштыру.
Вакыт узган саен хәтта иң яхшы сакланган китаплар да туза. Әмма аларның электрон күчермәләре киләчәк буыннар өчен озак елларга сакланачак. Бу эш нәтиҗәсендә Алмас Шәйхулов китапханәсендәге күп кенә хезмәтләр белән республикабыздагы гына түгел, башка төбәкләрдәге һәм хәтта чит илләрдәге галимнәр дә таныша алачак. Шулай итеп, шәхси китапханә әкренләп ачык фәнни ресурс дәрәҗәсенә күтәреләчәк. Бу – бүгенге заман таләбе генә түгел. Бу – татар фәненең киләчәген тәэмин итүче мөһим адым.
Проект дәвам итә. Китапханәне тәртипкә китерү – проектның беренче генә этабы. Алда тагын да киңрәк һәм җаваплырак эшләр көтә. Галимнең иң әһәмиятле хезмәтләрен санлаштыру, аларны өйрәнеп фәнни әйләнешкә яңача кертү, шул нигездә мәкаләләр һәм уку әсбаплары әзерләү планлаштырыла.
Проект кысаларында татар филологиясе һәм мәдәнияте кафедрасының матди-техник базасы да ныгый. Студентлар өчен заманча планшетлар сатып алынуы санлы белем бирү мөмкинлекләрен киңәйтәчәк, электрон китаплар һәм архив материаллары белән нәтиҗәлерәк эшләргә ярдәм итәчәк.
Шулай ук республика һәм төбәкара дәрәҗәдә фәнни-гамәли конференцияләр, мәктәп укучылары һәм студентлар өчен олимпиадалар, укытучыларга багышланган семинарлар, осталык дәресләре үткәрү дә күздә тотыла. Боларның барысы да татар теле һәм мәдәниятен өйрәнүнең сыйфатын күтәрүгә юнәлтелгән.

Ишекләр киләчәккә ачыла

Кайчак китапларның язмышы кешеләр язмышына охшый. Берәүләре югала, икенчеләре онытыла, өченчеләре исә яңадан үз укучысын таба.
Алмас Галимҗан улы Шәйхулов китапханәсе дә бүген нәкъ шундый яңа тормыш башлый. Галим үзе инде арабызда булмаса да, аның китаплары яшьләрне фәнгә алып килә, аларны эзләнергә, уйланырга, милләтнең рухи хәзинәсен өйрәнергә өнди.
Ә иң мөһиме – бу проект тагын бер кат шуны исбатлый: дәүләт ярдәме, җәмәгать оешмаларының башлангычы һәм университет галимнәренең уртак хезмәте берләшкәндә, милләт өчен зур әһәмияткә ия эшләр башкарып була.
Бүген студентлар кулына алган һәр китап – үткән белән киләчәк арасындагы күпер. Һәм шул күпер аша татар фәне, татар теле, татар мәдәнияте киләчәккә таба ышанычлы адым ясый.
Чыннан да, бүген бу аудиторияләрдә китаплар гына түгел – киләчәккә ишекләр ачыла.

"Кызыл таң"ның да МАХ мессенджерында рәсми каналы бар. Кушылыгыз!
Каналга кушылыр өчен шушы сылтама буенча үтегез: max.ru/kiziltan102

Илдус ФАЗЛЕТДИНОВ.