“Кызыл таң”да мин янгын чыгаручы да, алдынгы комбайнчы да булдым”

“Бөтен хатлар да “Исәнме, әти”дән башланырга тиеш”

Миңа: “Бәлки әйбәт яшисеңдер, әмма кызык түгел: синең тирәдә бер гаугалы вакыйга юк, авыз суы корыганчы рәхәтләнеп сөйләп тә булмый үзеңне”, – диючеләр бар. Нишлисең, заманга бик туры да килеп бетмидер, әмма нинди бар, шундый тәрбия инде. Октябрят, комсомол, коммунистлыкка кандидат чорынннан башланган, соңрак, армия тәрбиясе. Гаиләдә – әти культы. Армия­дән беренче язган хатка ук әнидән: “Башка хатларыңны язганда иң беренче “Исәнме, әти” булсын, улым, аннан соң гына башкалар”, – дигән җавап килде. Һәркем, бигрәк тә ир-егет, әтисен хөрмәт итә икән, ул һәркайда, һәрнәрсәдә ир булып калачак.
Әни гаҗәеп кеше инде ул безнең. Ул, укытучы буларак, ярыйсы ук катгый да була ала. Әмма бер урында катып калган, “тимер-бетон” түгел, һәр заманга да үз кеше. Мин аның белән әле дә килеп туган мәсьәләләр буенча киңәш­ләшәм.
Онытып торам, тәрбиячеләрнең берсе – тулай торак бит әле! Армиягә кадәр Уфа автотранспорт техникумы “общага”­сы “мәктәбе”н узган идем, шуңа күрә анда әллә ни авырлык кичермәдем, дияргә ярый.
Үзем гаилә коргач та Зилә, әни кебек, минем сүзне алга куйды. Дөресен генә әйткәндә, миннән нинди тәрбияче инде?! Гомер юлда уза, күп вакыт гаиләмнең түгел, ә меңәрләгән, нигездә, миңа таныш булмаган тамашачыларның күңелен күрүне алга куярга туры килә. Әмма алардан килгән җылылык, иҗатыма мәхәббәт миңа аларны да үземнең гаиләм итеп тою хисен бирә. Ә бу хиснең хакы бик кыйммәт...
Үзизоляция шартларында гаиләмә “кайттым” дип шатланам әле менә. Кайчан йорт эшләрен карар идең, иркенләп җырлар, текстлар барлар идең әле?! Кулга гармун, гитара алган чаклар да ерак калган икән. Менә кайтты, шөкер! Иң мөһиме, балалар үсүен күреп булмады, ә оныкларым – күз алдымда! Күзгә ак-кара күренмичә чапканбыз да чапканбыз икән бит...

“Ни шагу назад!”

Бу көннәрдә илебез Бөек Җиңүнең 75 еллыгы рухы белән яши. Минем әтинең әтисе, Гани картәтәй 1939 елда армиягә алынган. Әтигә ул вакытта 3 ай булган. Сугыш башлангач, ул хезмәт иткән танк дивизиясе сугышка ташлана. Ул каты алышларда катнаша, яралана һәм Смоленск янындагы бәрелештә хәбәрсез югала. Без аның кайда җирләнгәнен әлегәчә белмибез. Гоме­рендә бер тапкыр да “әти” дип әйтә алмаган кадерле кешем үзе миңа чын әтиләрчә тәрбия бирә алды, гади колхозчы, шофер әтиебездән дә акыллы кешеләрне тормыш юлында мин сирәк очратканмындыр.
Ә әниемнең әтисе Хәлим Хәбиров – Кызыл Йолдыз ордены кавалеры. Аны сугышка 1941 елның 23 июнендә басудан тракторы белән бергә алып киткәннәр. Аның белән ул Выборг шәһәренәчә барып җиткән һәм артиллерия дивизиясе составында сугышка кергән. Алар илдән тиз генә җиңеп кайтырбыз дип өметләнеп чыгып киткән бит инде. Ә сугышка кергәч, баштанаяк коралланган немец гаскәр­ләренең ни дәрәҗәдә көчле булуын аңлаганнар.
Картәтәй сөйләвенчә, алар Мәскәүгә кадәр чигенгән. Ә аның алдыннан Сталинның “Ни шагу назад!” приказы яңгыраган. Кайдан килгән ул көч халыкта?! Чигенмәгәннәр бит...
Хәлим картәтәй немецны куып Польшага кадәр барып җиткән. Анда бик каты яраланып, комиссовать ителгән һәм илгә кайткан. Аның тома сукыр әнисе – безнең Фәхерниса карт картинәй биш вакыт намазлы, уразалы карчык иде. Аның догалары, балаларына теләкләре алып кайткандыр инде үзен. Ул буын кешеләре Ватанга, үз халкына шулкадәр тугры булуына бүген килеп шаккатарсың. Җәйге челләдә дә уразасын тоткан, кулыннан урагын төшермәгән картәнием күз алдымда. Ул буын кешеләренең “Ни шагу назад!” приказы канында булгандыр ул...

“Кызыл таң” – минем тормышымда

“Кызыл таң” гәзите минем тормышымда бик зур урын алып тора. Минем хакта анда 6 яшьтә үк яздылар. Анысы бик күңелле вакыйга түгел инде...
Күрше малае белән аларның абзар түбәсендә ут яктык бер. Ә ул янды да бетте... Ну эләкте инде үзебезгә. Район үзәгенә допроска алып бардылар, гәзитләргә яздылар – дан еракка китте... Әнинең: “Ну, йөзгә кызыллык китердең, бит, малай!” – диюе, җәзаларның иң катысы булды, билгеле. Аны уйласам, әле дә йөзгә кызыллык йөгерә.
Тагын бер тапкыр өлкән сыйныфларда укыганда комбайн ярдәмчесе булып яхшы хезмәт нәтиҗәләре күрсәткәч яздылар “Кызыл таң”га. Анда инде миңа орден бирделәрмени, шулкадәр зур горурлык кичергәнем хәтеремдә.
Аннан соң, җырчы буларак, күп тапкыр мәкаләләр герое булу бәхете тиде. Кайчан да булса “Кызыл таң”да язалар икән, димәк, син инде гади кешеләрдән бераз аерыласың, дигән сүз. Яхшы якка булса, хәерлерәк, билгеле.
Бүген дә гәзиттән аерылганым юк. Кәгазь вариантын да, Интернет сайтын да рәхәтләнеп укыйм. “Тулпар”, “Әллүки” дә бар безнең гаиләдә. Шуңа күрә халыкны да һич икеләнмичә әлеге басмаларга язылырга чакырам.

Резида ВӘЛИТОВА язып алды.