+20 °С
Болытлы
Республика
30 сентябрь 2020, 18:15
Тарихи күргәзмәгә рәхим итегез!
Халык исәбен алуны оештыру элек ничек башкарылган?
Халык исәбен алуны оештыру элек ничек башкарылган?
Архив эшләре идарәсе һәм Дәүләт архивы тарафыннан “Башкортстан Республикасының Дәүләт архивында халык санын алу турындагы документлар” күргәзмәсе әзерләнгән. Аны ачу тантанасы бүген архивның төп корпусында булды.
Русиядә халык санын алу тарихы буенча документлар Петр I (1718 ел) указыннан соң ел дәвамында нинди авылда ничә кешенең ир-егет җенесеннән булуы турында «язма» (әкият) алу белән башлана. Менә шуннан «ревизия әкиятләре» киткән.
Республиканың Милли архивында 5нче (1795г.) ревизия буенча 10нчы (1859) документлар саклана. Аларның күчермәләре күргәзмәдә тәкъдим ителгән. Сенаторның "тайный советнигы" Г. Р. Державин Уфа өязенең «Смоленский Державин» дигән язмасы күренекле урыс шагыйре һәм дәүләт эшлеклесе исеме белән бәйле. Килүчеләр башка ревизияләр материаллары белән дә таныша алачак. Шулай ук метрик китаплар демографик характердагы чыганаклар булып тора. Күргәзмәдә православие һәм ислам дине вәкилләре туу турындагы документлар, мәсәлән, танылган урыс рәссамы, дәүләт сәнгать музеена нигез салучы Михаил Нестеров, шулай ук Русия Герое, гвардия генерал-майоры Миңнегали Шәйморатовның туу турындагы метрика кенәгәсе күчермәсе тәкъдим ителгән.
1917 елда Бөтенрусия авыл хуҗалыгы исәбен алу үткәрелгән. Беренче совет халык санын алу 1920 елда Гражданнар сугышы һәм җимереклек шартларында үткәрелгән. Чаралар шулай ук 1923, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2002 һәм 2010 елларда оештырылды.
2021 елда Барсов Николай Николаевичның тууына 120 ел тула, ул берничә дистә ел БАССР Дәүләт планының структур бүлекчәләрендә эшләгән. Атаклы галимнең шәхси фонды, статистика, туган якны өйрәнү буенча материаллары Милли архивта саклана. Башкортстанда халык санын алу йомгаклары (1920, 1926 һәм 1939 еллар буенча) Н. Н. Барсов тарафыннан эшләнгән өч Бөтенрусия халык санын алу нәтиҗәләре кунакларга кызыклы булачак. Алар таблица һәм диаграмма рәвешендә күрсәтелгән.
1923 елда Мәскәүдә Наркомздрав тарафыннан нәшер ителгән, Сәламәтлек саклау халык комиссариаты һәм Үзәк статистика идарәсе тарафыннан әзерләнгән, төбәктә танылган галим фондында сакланган санитар-статистик таблицалар күргәзмә үзәгендә лаеклы урын алып тора. Гомумән алганда, 2021 елгы Бөтенрусия халык санын алу алдыннан әзерләнгән күргәзмә Уфа шәһәре, Карл Маркс урамы, 4 адресы буенча Милли архивның күргәзмә залында үз кунакларын көтә. Күргәзмә 1 ноябрьгә кадәр эшләячәк.
Фото:archive.bashkortostan.ru
