Көньяк Уралның серле Зәңгәр кыялары

Башкортстанда табигатьнең соклангыч урыннары бихисап. Кайберләре туристлар арасында киң билгеле булса, икенчеләре күпләр өчен чын ачыш булачак. Шундый урыннарның берсе — Белорет районында урнашкан Кулсугадыташ тавы. Кайчак аны “Зәңгәр кыялар” дип тә атыйлар.

Бу кыялы сырт Көньяк Уралның урманлы тау тезмәләрендә, Белорет –Магнитогорск автомобиль юлына якын урнашкан. Юлдан барганда агач­лар өстеннән күтәрелгән кыя “тешләре” ерактан ук күренә. Ә инде тау башына күтәрелсәң, күз алдында Урал тауларының киң офыклары ачыла: Белорет тирәләре, Малиновая таулары һәм серле Ямантау юнәлеше.

Кулсугадыташ – озынлыгы якынча 500 метр булган кыялы тау сырты. Аның иң биек ноктасы 948 метр тәшкил итә. Геологлар фикеренчә, кыялар борынгы протерозой чорындагы сланец токымнарыннан барлыкка килгән һәм Уралтау системасының бер өлеше булып тора.

Бу урынның тагын бер кызыклы үзенчәлеге – аның төсе. Көндез кыялар гадәти таш булып күренә. Әмма таң атканда алар зәңгәрсу төскә керә. Нәкъ менә шул күренеш аркасында туристлар бу урынны “Зәңгәр кыялар” дип атый. Кышын бу төс аеруча нык сизелә – зәңгәр ташлар ак кар фонында тагын да ачыграк күренә.

“Кулсугадыташ” атамасы янәшәдә башланган Кулсугады елгасыннан (“йоклаучы гүзәл” дип тәрҗемә ителә) килеп чыккан. Бу атама, риваятьләргә караганда, борынгы башкорт легендалары белән бәйле. Кайберәүләр аны Урал-батыр турындагы мифлар белән дә бәйли. Елга суы бик чиста, хәтта эчәргә дә яраклы дип санала.

Артылышта, юлга якын урында, кечкенә буа да бар. Биредә туктап ял итүчеләр, гадәттә, табигатьнең тыныч­лыгын тоеп, тирә-яктагы күренешләр белән хозурлана.

Кулсугадыташ тирәсендәге урманнар Көньяк Урал табигатенең байлыгын чагылдыра. Биредә, күбесенчә, чыршы һәм нарат үсә. Аларга каен, усак һәм имән кушылып, пейзажга төрлелек өсти. Көзен бу урманнар, төрле төсләргә кереп, чын табигый мозаикага әверелә.

Куаклыкларда кура җиләге, бөрлегән, дару үләннәре очрый. Кайбер үсемлекләр хәтта “Кызыл китап”ка кертелгән сирәк төрләр булып санала.
Хайваннар дөньясы да бай. Урманнарда поши, кыр кәҗәсе, кабан дуңгызлары очрый. Кечерәк җәнлек­ләрдән куян, тиен еш күренә. Кошлардан тукран, ябалаклар күп.

Кулсугадыташ бүген туристлар арасында популяр урынга әверелә бара. Монда җәяүле маршрутлар күп һәм алар төрле физик әзерлек дәрәҗәсендәге кешеләргә туры килә. Табигатькә сокланып йөрергә теләүчеләр дә, кыяларга менәргә яратучылар да үзенә кызыклы сукмак таба ала.

Тауга күтәрелү авыр түгел – уртача бер километр тирәсе. Кайбер урыннарда агач баскычлар, арканнар куелган. Юлда махсус күрсәткечләр һәм мәгълүмат такталары да урнаштырылган.
Бу урын – фотография белән шөгыльләнүчеләр өчен дә менә дигән локация. Таң вакытында зәңгәрсу кыялар, урман өстеннән күтәрелгән томан һәм офыктагы таулар искиткеч кадрлар бүләк итә.

Кыш көне дә Кулсугадыташка сәяхәт итүчеләр аз түгел. Якында гына урнашкан Абзак тау чаңгысы курортына килгән туристлар да еш кына бу урынга сугыла. Карлы урман, тынлык һәм зәңгәрсу кыялар кышкы сәяхәтне аеруча истәлекле итә.

Ничек барып җитәргә?

Иң якын шәһәр – Белорет. Аннары Белорет – Магнитогорск юлы буйлап барырга кирәк. Юл күрсәткечләре бар, шуңа күрә табу кыен түгел. Машинаны махсус тукталышта калдырып, калган юлны җәяү үтәләр.

Җәмәгать транспорты белән килү­челәр башта Белорет шәһәренә кадәр барып җитә ала. Аннары автобус яисә такси белән тау ягына барырга мөмкин. Шулай ук, кайбер туристик оешмалар экскурсияләр дә оештыра.

Туристлар нәрсә ди?

Василина Павловна: “Маршрут бик җиңел. Тау башына якынча бер километр тирәсе генә барасы. Табигать искиткеч матур. Күптән түгел генә сәяхәт итә башлаган кешеләргә дә туры килә”.

Матвей М.: “Тау бик күркәм, таш кыялар сокландыра. Менү өчен төрле юллар бар: гадиләре дә, бераз катлаулыраклары да очрый. Кайбер урыннарда хәтта аркан һәм агач баскычлар да бар. Яхшы һава торышы булганда тау башыннан бөтен тирә-як күренә. Барыгыз, үкенмәссез!”

Яна Суворова: “Йөреп кайтыр өчен бик матур урын. Машина куйган җирдән тау башына кадәр якынча 20 минут барырга кирәк. Алты яшьлек бала белән 30 минутлап бардык. Кайбер урыннарда күтәрелеш текә, әмма табигать бик матур. Барырга киңәш итәм”.

Укучыларыбызга сорау

Ә сез Кулсугадыташ тавында булганыгыз бармы? Әгәр бу урынга сәяхәт иткән булсагыз, анда төшкән иң матур фотоларыгызны безнең белән бүлешегез!
“Кызыл таң”ның “ВКонтакте” төрке­мендә әлеге тау фотолары конкурсы оештырылачак: https://vk.com/kizil­tan102

Иң матур кадрлар гәзиттә басылачак. Бәлки, нәкъ сезнең фотосурәт Кулсуга­дыташның зәңгәр кыяларын бөтен республикага күрсәтер.