Чал чәчләрен җилдә тузгытып, утыра иде тауның башында...

Бүгенгедәй хәтеремдә, Хо­дай­ның хәерле бер сәгатендә үземне кулга алып, кыюлыгымны юлга салып, шигырьләремне кочаклап, Наҗар абыйның Уфада яшәгән фатирына юл тоттым. Ишекне аның җәмәгате Флорида ханым ачты, ягымлы каршылап, мине бүлмәгә чакырды. Наҗар абый хастаханәдә икән, шуңа күрә нинди йомыш белән ки­лүемне аңа ачып салдым. Дүртөйледән килгәнемне бел­гәч, Флорида ханым бик шатланды, Наҗар абыйның хәллә­рен сөйләп бирде, миңа шагыйрь китапханәсендә эчтәлек­ле экскурсия үткәрде, бергә сөйләшеп тә утырдык. Шул әңгәмәдән күңелемдә, никтер, аның шактый кәефсез генә әйткән сүзләре истә калган. “Наҗар абыеңның дуслары бик күп. Тик алар арасында йөрәгенә яра салган кеше дә бар шул”, – дигән иде.
Урамга чыккач, ике дә уйлап тормадым, туп-туры кар­дио­үзәккә йөгер­дем. Беркем дә мине туктатмады, тиз генә На­җар абыйның палатасын таптым. “Әрсезлек – ярты бә­хет! Саумысыз, Наҗар абый!” – дип килеп кердем. Аңа капельница (система) куйганнар иде. Бераз сөйләшеп утырдык, аңа шигырь­ләремне калдырдым һәм, бала-чага кебек сөенеп, кайтып киттем. Безнең бу очрашу хакында соң­рак “Тулпар” журналында Наҗар абый үзе дә язып искә алды. Ә миңа хат язды! Берничә гади сүз белән чын шигырь эчендә­ге фикер, акыл, мәгънә төшен­чәләрен тирәнтен ачып биргән иде ул. Киңәш тә, язар өчен үземә фатыйха да таптым мин аның бу хатында!
Алдагы очрашулар Миңеш­тедә булды.
1999 ел. “Чакмагышнефть” идарәсе­нең скважиналарга капиталь ремонт ясау цехында эшлим. Җитәкчеләр минем алга Наҗар Нәҗминең туган авылында шагыйрьнең алма бакчасында су скважинасын борау­лап бирү бурычын куйды. Әзерлек эшләрен башлап, җәйнең бер матур көнендә Миңештегә килдем. Наҗар абый өйдә үзе генә иде, аш бүлмәсендә кыяр тозлый. Ми­не күргәч, эшләрен читкә куеп, чәй эчәргә чакырды.
“Чәй кайнаганчы, әйдә, бүл­мә­ләрне күрсәтәм”, – дип, мине өйнең икенче катына алып менде, китапларын, дуслары һәм кунаклары биргән бүләкләр­не күрсәтте. Икәү бергә тәрәзә­дән озак кына матур табигатьне күзәттек. Бераз сөйләшми торгач, Наҗар абый әйтеп куйды: “Бик матур өй салып бирделәр – рәхмәт, тик миннән соң монда музей була инде”, – диде. Җа­вап бирмәдем.
Тышка чыктык, егетләрем махсус ясаган чокыр (приемный амбар) янында басып тордык. Шулчак Наҗар абый чокырны күзләгән күзләрен минем якка төбәде дә калтыранган тавышы белән әйтеп куйды: “Таһир туган, кара әле, чокырның кызыл балчыгы минем кабер балчыгына бик охшаган”, — диде. Миңа аның бу сүзләре авыр тоелды, түз­мәдем, әйттем: “Наҗар абый, Сезнең кебек акыллы кешегә шундый кирәкмәгән сүз сөйләү ярамый инде”, — дидем. Ул, күзләрен миннән алмый гына, “Юк-юк, бәхәсләш­мә!” – дип җавап бирде. Наҗар абыйның вафатына ике айдан да аз вакыт калган иде...
Бергә утырып чәй эчәргә насыйп булмады – капка төбе­нә шаулашып, шагыйрьнең авылга кайтканын ишетеп, Бөре районыннан бер төркем укучылар килеп туктады. Мин, кичен егетләр белән бергә килә­без, дип кайтып киттем.
Кичен, чынлап та, егетләр бе­лән җыелып, скважина бораулый башладык. Эш фонарь яктысы астында төн буе һәм таң атканчы дәвам итте. Өй янында “А-50” агрегаты эшләп торды, ә Наҗар абыйның бу төне йокысыз үтте. Безнең янга килеп, сөйләшеп тә утырды, ара-тирә шаян сүзләр әйтеп, кү­ңеллә­ребезне күтәрергә дә өлгерде.
Ә иң истә калганы шул булды. Наҗар абый өйгә кереп киткән иде, егетләрем скважина тирәнлеген үлчәр өчен миннән бау сорады. Мин, үз чи­ратымда, Наҗар абыйга мөрәҗәгать иттем. Күз алдына китерегез: өй ишеге ачылды, караңгы төнне балкытып, кулына ап-ак капрон бау (шпагат) йомгагы тотып, ап-ак киемдә каршыма чал чәчле Наҗар абый чыкты һәм миңа кулларын сузды... Төшләремә ул әле дә шулай керә!
Соңгы сөйләшүебез телефон аша булды. Диспетчер Флүр Бүләков цех ихатасында дөнья бетереп мине эзли. “Тиз бул, телефонда Наҗар абыең сине сорый!” — ди. Йөгереп барып телефон трубкасын күтәрдем. Исәнме-саумы, ди­мәде Наҗар абый. “Наҗар абыең иде бу. Сырхаулап киттем бит әле. Берәр машина табып кара әле, Таһир”, — ди­де. Мин тиз генә машина эзли башладым. Тик, ун минут та үтмәгәндер, шул ук диспетчер, “абыең шалтыратты, машина тапкан”, дип, мине тынычландырды.
Бик матур көн иде ул. Начар хәбәр килердәй көн түгел иде. Наҗар абый вафат булган, дигән хәбәрне мин бер­ничә көннән соң ишеттем...
Февраль – Наҗар абыйның туган ае, ә сентябрьдә без аның белән мәңгелеккә хушлаштык. Шуңа күрә Дүртөй­ледә шагыйрьне ел саен ике тапкыр җыелып, хөрмәт белән искә алабыз, һәй­кәленә чәчәк­ләр салабыз, ши-гырь­ләр укыйбыз. Бер җыелган­да, һәйкә­ленә карап, шундый сүзләр әйтеп куйдым:
Беләм, алга фәкать синең
Исемең белән барасы,
Сиңа ияреп шигырьләр,
Бик күп җырлар язасы,
Наҗар Нәҗми – безнеке, дип,
Күкрәк сугып аласы.
Барысы – алда!
Алда, тынып,
Сине искә аласы,
Башны иеп, һәйкәлеңә
Ал чәчәкләр саласы...
Тик төзәлми йөрәгемдә
Югалтуым ярасы.
Әйе, бу яра һаман сызлый, сыкрый, вакыт үтсә дә төзәл­ми.
Шагыйрь Наҗар Нәҗми үз исемен үзе үлемсез итте. Аның иҗатын, шигы­рьләрен, барча чәчмә әсәрләрен балаларга, оныкларга, киләчәк яшь буынга тапшыру – ул безнең бурычыбыз!

Таһир Якупов.
Дүртөйле шәһәре.