+20 °С
Ясно
Шәхес
20 Июля 2022, 10:00
Күңелләрне юатучы, елмаерга өйрәтүче
Искиткеч көчле һәм гүзәл ханым Рәшидә Солтанова күркәм юбилеен билгели.
Күңелләрне юатучы, елмаерга өйрәтүче
Рәшидә Солтанова — Башкортстанда киң билгеле хатын-кызларның берсе. Популярлыгы буенча аны танылган актрисалар белән генә чагыштырып буладыр. Әйткәндәй, Рәшидә Искәндәр кызы үзе дә ике фильмда төшкән. Тик шулай да ул актриса гына түгел, аның билгеләнеше икенчерәк. Аның сәләте тагын да югарырак һәм игелеклерәк. Бу сәләт кеше хокукларын һәм кыйммәтләрен, ир-атларның, хатын-кызларның һәм балаларның гомерен һәм сәламәтлеген яклаудан гыйбарәт. Заманында ул аларны парламент трибунасыннан да, сайлаучылар белән очрашу барышында да яклады. Ләкин бу гына да түгел әле.
Тормыш булгач, ниндидер хәвеф-хәтәр һәрвакыт булып тора. Әнә шул чакларда Рәшидә Солтанова теләсә кайсы мизгелдә илебезнең теләсә кайсы почмагына ташланырга һәм бәла-казага юлыккан кешеләргә конкрет ярдәм күрсәтергә әзер булуын күрсәтте. 2004 елның 1 сентябрендә Бесланда булган коточкыч теракт вакытындагы вакыйгалар моңа дәлил. Башкортстан Хатын-кызлар берлегенең ул чордагы җитәкчесе Рәшидә Искәндәр кызы терактта зыян күрүчеләр өчен кыска гына вакыт эчендә шактый акча туплавын һәм аларны фаҗига урынына илтүен, республика хатын-кызларының кара көйгән йортлар буйлап йөреп, фаҗигадән сыгылып төшкән осетин хатыннарының кайгысын уртаклашуын күпләр хәтерлидер. Ә аннары Мәскәү хастаханәләрендә дәваланучы Беслан балаларына Уфа укучылары рәсемнәрен һәм башкорт балы салынган аюларны алып килделәр.
“Балаларыбызның ирененә тагын елмаю кунды, сез аларны елмаерга өйрәттегез, безнең күңелләребезне йомшарттыгыз һәм юаттыгыз, сезнең алда баш иябез”. Бу — Бесланнан Башкортстан Хатын-кызлар берлегенә килгән хатларның берсеннән юллар.
Менә шушы иңнәренә ирләр күтәрәлмәстәй йөк салган гүзәл генә түгел, көчле дә зат бүген 75 яшьлек юбилеен каршылый. Шулкадәр күпкырлы, кызыклы, һәрвакыт яшь булып кала белгән шәхескә, әлбәттә, бу яшьне берәү дә бирмәс. Биографиясенә күз салсак, Рәшидә Солтанова 1947 елның 19 июлендә Учалы районының Нәүрүз авылында туган. Башкорт дәүләт университетын һәм Мәскәүдә КПСС Үзәк Комитеты каршындагы Иҗтимагый фәннәр академиясен тәмам-лаган.
Хезмәт эшчәнлеген 1969 елда Уфадагы 1нче мәктәп-интернатта укытучы булып башлый. 1969-79 елларда ВЛКСМның Башкортстан өлкә комитетында лектор, инструктор, бүлек мөдире булып эшли. Аннары – Мәдәният хезмәткәрләре профсоюзының өлкә комитеты рәисе, Уфаның Киров райкомы секретаре, “Мәрхәмәт” хәйриячелек җәмгыяте идарәсе рәисе, Башкортстан Министрлар кабинеты Эшләр идарәсенең социаль-гуманитар бүлеге мөдире, республиканың ЗАГС идарәсе башлыгы. Тагы да Башкортстан Республикасының өченче чакырылыш Дәүләт җыелышы-Корылтай депутаты – Мәга-риф, фән, мәдәният, спорт, туризм һәм яшьләр эшләре буенча комитет рәисе урынбасары.
Җәмәгать эшләре: Башкортстанның Хатын-кызлар берлеге рәисе, “Бердәм Русия” партиясенең төбәк бүлекчәсе сәяси советы президиумы әгъзасы, Башкортстан буенча Эчке эшләр министрлыгы каршындагы Кеше хокуклары буенча Иҗтимагый совет әгъзасы, Бөтендөнья башкортлары корылтае бюросы әгъзасы. “Башкортстан Республикасында күрсәткән хезмәтләре өчен”, Салават Юлаев орденнары кавалеры, Башкортстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре, Муса Мортазин исемендәге премия лауреаты, Русия Президентының Рәхмәт хаты, тагын да бик күп исемнәр, медальләр, грамоталар иясе.
Рәшидә Солтанова, кайчандыр республика Хөкүмәтендә һәм парламентында югары вазыйфалар биләп торуына карамастан, нигездә, хатын-кызлар хәрәкәтен оештыручы һәм рухландыручы булып кала. Ул демографияне яхшырту, гаилә һәм аналарны яклау, гаилә статусын күтәрү, эчкечелеккә һәм көч куллануга каршы, ата-ана сөюендә үскән балачак өчен көрәшә.
Вазыйфасы буенча Рәшидә ханымга бик күп Бөтенрусия һәм халыкара чараларда катнашырга туры килә. Мәсәлән, 2000 еллар ахырында Русия һәм Кытай хатын-кызларының “Гаилә һәм җәмгыять” дигән икенче форумында чыгыш ясавын искә төшерик. Әлеге чыгышы дөньядагы бүгенге хәлләргә дә аваздаш.
“Гаилә — кешелек уйлап тапкан иң яхшы нәрсә, — ди ул. — Без барыбыз да, иң беренче чиратта, әниләрбез, һәм безгә киләчәк буыннарга иҗтимагый һәм рухи элемтәләрне, гомумкешелек кыйммәтләрен тапшыру бурычы йөкләнгән. Без, хатын-кызлар, кайдадыр кан кою, сугыш хәрәкәтләре алып барылу, терактлар ясалуга тыныч кына карый алмыйбыз. Теләсә кайсы сугышта, барыннан да элек, иң яхшы, сәламәт, көчле һәм киләчәккә өмет белән караучы ир-атлар — милләтнең иң яхшы генофонды үлә. Димәк, балалар тумаячак, аларның оныклары да дөньяга килмәячәк”.
Рәшидә Искәндәр кызы бүген, дөнья белән кырыс, агрессив ир-атлар сәясәте идарә иткән чорда, алар бер-берсен ишетергә теләмәгәндә, нәкъ менә бөтен планета хатын-кызлары берләшергә һәм агрессиянең теләсә нинди чагылышына каршы торуның куәтле көчен булдырырга тиеш, дип саный. Ул алга таба барлык дәүләтләр һәм бөтен җир халкы экологиянең глобаль проблемаларын, катаклизмнарны, табигый һәлакәтләрне булдырмау, дөньяны ярлылыктан, СПИДтан, наркоманиядән һәм башка кимчелекләрдән коткару проблемалары белән генә шөгыльләнсен иде, дип тели.
Рәшидә Солтанова күпбалалы гаиләләргә анык ярдәм күрсәтүе белән дә киң танылу алды. Бервакытны миңа Кырмыскалы районында 10 балалы гаиләдә булырга туры килде. Озак еллар алар торак мәсьәләсен хәл итәлми интеккән, аннары Рәшидә ханымга мөрәҗәгать иткәннәр. Аның ярдәме белән гаиләгә Кырмыскалы районы үзәгендә бер бина бирелде. Алар анда ремонт ясап, менә дигән оя корды. Кече кызларына Солтанова хөрмәтенә Рәшидә дип исем кушулары да хәтердә. Иманым камил, республиканың һәр районында ул ярдәм иткән гаиләләр бихисаптыр. “Мин беркайчан да артыгын планлаштырмыйм, хәл итә алмаган эшләргә алынмыйм. Һәм мөмкин булмаганны вәгъдә итмим. Булдыралмасаң, кешеләрне өметләндерергә кирәкми дә”, — ди ул үзе. Әмма Рәшидә Солтанова өчен мөмкин булмаган нәрсәләр бик аз булгандыр.
Бервакыт ул биш-алты бала тәрбияләүче берничә күпбалалы гаиләне 16 көнгә “Ар ташы”на алып чыкты. Дүрт зур “Икарус” автобусы. “Башкортстанның Курочкино тавы һәм Чесноковка гына түгеллеген без сезнең ярдәм белән генә аңладык. Таулар бар икән, күлләр, елгалар, кырлар бар икән”, — диләр аңа. “Күпбалалы гаиләдән булган 12 яшьлек бер кызны әле дә хәтерлим, ул миңа гомерендәге беренче курчакны бүләк иткәнемне әйтте. Бу гаиләдә 13 бала тәрбияләнә иде. Ә бер елны Корбан бәйрәмендә без җиде сыер суйдык. Аларны шул көнне үк өләшергә кирәк иде, чөнки суыткычлар юк. Мин бу ит белән төрмәгә кадәр барып җиттем, моңа ничек җөрьәт итүемне бүген дә аңламыйм”, — ди Рәшидә ханым.
Күп еллар элек Башкортстанда гаилә, ана, бала культы булдырылды, гаиләне һәм балаларны социаль яклауга юнәлтелгән максатлы программалар эшли. Бу— Башкортстан Башлыгы һәм Хөкүмәте, Дәүләт җыелышы-Корылтай даими үткәрә торган дәүләт сәясәте. Монда кайчандыр шушы эшләрнең уртасында кайнаган, бүген дә республикам, халкым дип янган, һәрвакыт яшь, энергияле, битараф булмаган һәм тынгысыз Рәшидә Солтанованың да өлеше бик зур. Бәйрәмегез белән, Рәшидә Искәндәровна!
Резеда ГАЛИКӘЕВА.
Тормыш булгач, ниндидер хәвеф-хәтәр һәрвакыт булып тора. Әнә шул чакларда Рәшидә Солтанова теләсә кайсы мизгелдә илебезнең теләсә кайсы почмагына ташланырга һәм бәла-казага юлыккан кешеләргә конкрет ярдәм күрсәтергә әзер булуын күрсәтте. 2004 елның 1 сентябрендә Бесланда булган коточкыч теракт вакытындагы вакыйгалар моңа дәлил. Башкортстан Хатын-кызлар берлегенең ул чордагы җитәкчесе Рәшидә Искәндәр кызы терактта зыян күрүчеләр өчен кыска гына вакыт эчендә шактый акча туплавын һәм аларны фаҗига урынына илтүен, республика хатын-кызларының кара көйгән йортлар буйлап йөреп, фаҗигадән сыгылып төшкән осетин хатыннарының кайгысын уртаклашуын күпләр хәтерлидер. Ә аннары Мәскәү хастаханәләрендә дәваланучы Беслан балаларына Уфа укучылары рәсемнәрен һәм башкорт балы салынган аюларны алып килделәр.
“Балаларыбызның ирененә тагын елмаю кунды, сез аларны елмаерга өйрәттегез, безнең күңелләребезне йомшарттыгыз һәм юаттыгыз, сезнең алда баш иябез”. Бу — Бесланнан Башкортстан Хатын-кызлар берлегенә килгән хатларның берсеннән юллар.
Менә шушы иңнәренә ирләр күтәрәлмәстәй йөк салган гүзәл генә түгел, көчле дә зат бүген 75 яшьлек юбилеен каршылый. Шулкадәр күпкырлы, кызыклы, һәрвакыт яшь булып кала белгән шәхескә, әлбәттә, бу яшьне берәү дә бирмәс. Биографиясенә күз салсак, Рәшидә Солтанова 1947 елның 19 июлендә Учалы районының Нәүрүз авылында туган. Башкорт дәүләт университетын һәм Мәскәүдә КПСС Үзәк Комитеты каршындагы Иҗтимагый фәннәр академиясен тәмам-лаган.
Хезмәт эшчәнлеген 1969 елда Уфадагы 1нче мәктәп-интернатта укытучы булып башлый. 1969-79 елларда ВЛКСМның Башкортстан өлкә комитетында лектор, инструктор, бүлек мөдире булып эшли. Аннары – Мәдәният хезмәткәрләре профсоюзының өлкә комитеты рәисе, Уфаның Киров райкомы секретаре, “Мәрхәмәт” хәйриячелек җәмгыяте идарәсе рәисе, Башкортстан Министрлар кабинеты Эшләр идарәсенең социаль-гуманитар бүлеге мөдире, республиканың ЗАГС идарәсе башлыгы. Тагы да Башкортстан Республикасының өченче чакырылыш Дәүләт җыелышы-Корылтай депутаты – Мәга-риф, фән, мәдәният, спорт, туризм һәм яшьләр эшләре буенча комитет рәисе урынбасары.
Җәмәгать эшләре: Башкортстанның Хатын-кызлар берлеге рәисе, “Бердәм Русия” партиясенең төбәк бүлекчәсе сәяси советы президиумы әгъзасы, Башкортстан буенча Эчке эшләр министрлыгы каршындагы Кеше хокуклары буенча Иҗтимагый совет әгъзасы, Бөтендөнья башкортлары корылтае бюросы әгъзасы. “Башкортстан Республикасында күрсәткән хезмәтләре өчен”, Салават Юлаев орденнары кавалеры, Башкортстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре, Муса Мортазин исемендәге премия лауреаты, Русия Президентының Рәхмәт хаты, тагын да бик күп исемнәр, медальләр, грамоталар иясе.
Рәшидә Солтанова, кайчандыр республика Хөкүмәтендә һәм парламентында югары вазыйфалар биләп торуына карамастан, нигездә, хатын-кызлар хәрәкәтен оештыручы һәм рухландыручы булып кала. Ул демографияне яхшырту, гаилә һәм аналарны яклау, гаилә статусын күтәрү, эчкечелеккә һәм көч куллануга каршы, ата-ана сөюендә үскән балачак өчен көрәшә.
Вазыйфасы буенча Рәшидә ханымга бик күп Бөтенрусия һәм халыкара чараларда катнашырга туры килә. Мәсәлән, 2000 еллар ахырында Русия һәм Кытай хатын-кызларының “Гаилә һәм җәмгыять” дигән икенче форумында чыгыш ясавын искә төшерик. Әлеге чыгышы дөньядагы бүгенге хәлләргә дә аваздаш.
“Гаилә — кешелек уйлап тапкан иң яхшы нәрсә, — ди ул. — Без барыбыз да, иң беренче чиратта, әниләрбез, һәм безгә киләчәк буыннарга иҗтимагый һәм рухи элемтәләрне, гомумкешелек кыйммәтләрен тапшыру бурычы йөкләнгән. Без, хатын-кызлар, кайдадыр кан кою, сугыш хәрәкәтләре алып барылу, терактлар ясалуга тыныч кына карый алмыйбыз. Теләсә кайсы сугышта, барыннан да элек, иң яхшы, сәламәт, көчле һәм киләчәккә өмет белән караучы ир-атлар — милләтнең иң яхшы генофонды үлә. Димәк, балалар тумаячак, аларның оныклары да дөньяга килмәячәк”.
Рәшидә Искәндәр кызы бүген, дөнья белән кырыс, агрессив ир-атлар сәясәте идарә иткән чорда, алар бер-берсен ишетергә теләмәгәндә, нәкъ менә бөтен планета хатын-кызлары берләшергә һәм агрессиянең теләсә нинди чагылышына каршы торуның куәтле көчен булдырырга тиеш, дип саный. Ул алга таба барлык дәүләтләр һәм бөтен җир халкы экологиянең глобаль проблемаларын, катаклизмнарны, табигый һәлакәтләрне булдырмау, дөньяны ярлылыктан, СПИДтан, наркоманиядән һәм башка кимчелекләрдән коткару проблемалары белән генә шөгыльләнсен иде, дип тели.
Рәшидә Солтанова күпбалалы гаиләләргә анык ярдәм күрсәтүе белән дә киң танылу алды. Бервакытны миңа Кырмыскалы районында 10 балалы гаиләдә булырга туры килде. Озак еллар алар торак мәсьәләсен хәл итәлми интеккән, аннары Рәшидә ханымга мөрәҗәгать иткәннәр. Аның ярдәме белән гаиләгә Кырмыскалы районы үзәгендә бер бина бирелде. Алар анда ремонт ясап, менә дигән оя корды. Кече кызларына Солтанова хөрмәтенә Рәшидә дип исем кушулары да хәтердә. Иманым камил, республиканың һәр районында ул ярдәм иткән гаиләләр бихисаптыр. “Мин беркайчан да артыгын планлаштырмыйм, хәл итә алмаган эшләргә алынмыйм. Һәм мөмкин булмаганны вәгъдә итмим. Булдыралмасаң, кешеләрне өметләндерергә кирәкми дә”, — ди ул үзе. Әмма Рәшидә Солтанова өчен мөмкин булмаган нәрсәләр бик аз булгандыр.
Бервакыт ул биш-алты бала тәрбияләүче берничә күпбалалы гаиләне 16 көнгә “Ар ташы”на алып чыкты. Дүрт зур “Икарус” автобусы. “Башкортстанның Курочкино тавы һәм Чесноковка гына түгеллеген без сезнең ярдәм белән генә аңладык. Таулар бар икән, күлләр, елгалар, кырлар бар икән”, — диләр аңа. “Күпбалалы гаиләдән булган 12 яшьлек бер кызны әле дә хәтерлим, ул миңа гомерендәге беренче курчакны бүләк иткәнемне әйтте. Бу гаиләдә 13 бала тәрбияләнә иде. Ә бер елны Корбан бәйрәмендә без җиде сыер суйдык. Аларны шул көнне үк өләшергә кирәк иде, чөнки суыткычлар юк. Мин бу ит белән төрмәгә кадәр барып җиттем, моңа ничек җөрьәт итүемне бүген дә аңламыйм”, — ди Рәшидә ханым.
Күп еллар элек Башкортстанда гаилә, ана, бала культы булдырылды, гаиләне һәм балаларны социаль яклауга юнәлтелгән максатлы программалар эшли. Бу— Башкортстан Башлыгы һәм Хөкүмәте, Дәүләт җыелышы-Корылтай даими үткәрә торган дәүләт сәясәте. Монда кайчандыр шушы эшләрнең уртасында кайнаган, бүген дә республикам, халкым дип янган, һәрвакыт яшь, энергияле, битараф булмаган һәм тынгысыз Рәшидә Солтанованың да өлеше бик зур. Бәйрәмегез белән, Рәшидә Искәндәровна!
Резеда ГАЛИКӘЕВА.
