Шигърияте моңлы җыр иде

Биредә ул һөнәрчелек мәктәбендә белем ала, хәрби заводка урнаша. Яраткан һөнәренә тугры калып, Әсхар анда 48 ел тырышып эшли. Бер үк вакытта кичке мәктәптә укып белем ала, электромеханика техникумын, шулай ук Марксизм-ленинизм университетын тәмамлый. Соңрак намуслы, эш сөючән ир-егетне инженер-конструктор, бераздан бүлек җитәкчесе итеп үрләтәләр. Нинди генә вазыйфа башкармасын, ул һәр эшне җиренә җиткереп үти. Шуңа да аны үз итәләр, хөрмәтлиләр. Җәмәгать эшләрендә дә активлык күрсәтә — профсоюз оешмасын җитәкләп, шактый гына уңыш­ларга ирешә, эшчеләр­нең күңеленә изгелек орлыклары сала, аларның көнкүреш проблемаларын хәл итүдә зур эшчәнлек алып бара.
Әсхар Кәшфуллин һөнәре буенча “технарь” булса да, аның йөрәк түренә шигырь, җыр-моң оялаган булган. Еллар дәвамында алар сак кына күңел пәрдәсен ачып, үз сукмагын, үз юлын алган, күрәсең. Әйткәндәй, аның энесе Әфган Гыйззәтов та шигырьләр язган билгеле шәхес була. Әфган шигърият дулкынында бик иртә йөзә башлый. Әле алтмышынчы елларда ук поэзия сөючеләр аның шигъри күчтәнәчләрен “Яшь көчләр” альманахларыннан авыз итә. Соңрак бу талант иясенең берничә китабы да дөнья күрә. Тик шунысы бик үкенечле: аның гомер җебе бик иртә өзелә — фаҗигале рәвештә һәлак була.

Еллар үтү белән күңеле тәмам тетрәнгән Әсхар абый сокландыргыч шигырьләр иҗат иткән энесенең язмаларын китап итеп бастырып чыгару турында хәстәрлек күрә. Тора-бара тетрәндергеч хисләр дулкыны Әсхар абыйның күңеленә дә шигъри юллар булып сузыла. Бер үк вакытта татар әдәбиятын үзаллы өйрәнә, грамматикасы белән дә кызыксына. Аның иң якын темалары: туган як, кеше язмышлары, ана һәм бала, дуслык һәм мәхәббәт, изгелек һәм явызлык.
Туган якны ярату хисләре һәр иҗат әһелендә күзәтеләдер. Шагыйрь­нең шигырьләре вакыт үтү белән китап­ларында лаеклы урын алды. 1994 елда чыккан “Сагышларым күчте җырларга” җыентыгы моңа ачык мисал. Биредә аның шактый еллар иҗат иткән иң яхшы шигырьләре тупланган. Әлбәттә, киң катлам укучылар китапны бик яратып кабул итте. Берничә елдан соң Әсхар Кәшфуллин­ның янә бер китабы ташка басыла. “Оча казлар” дип атала ул. Биредә авторның уй-кичерешләре изгелек, яшәү мәгънәсе, яхшылык һәм явызлык төшенчәләре аша бирелә.

Әсхар Кәшфуллин лирик шагыйрь булса да, ул фәлсәфи фикер йөртүе белән дә укучыны үзенә җәлеп итә. Мәсәлән, “Сәбәп табыла” исемле ши­гырендә мондый юллар бар:
Көнләшергә урын булмаса да,
Көнләшергә урын табыла.
Нәфрәт капкалары
ачылдымы —
Дуслык капкалары ябыла...

Әдипнең ихластан язылган, күңел-ләрне эретерлек, җырлап торган ши­гырьләре хәтта тупас, каты бәгырьле, миһербансыз кешеләрне дә сискәнде-реп җибәрәдер. Тормышның авырлык­ларын үз җилкәңдә татыганда гына нин­дидер гармониягә ирешеп буладыр. Шулай булмаса, сабыр холыклы, берчә йомшак, берчә нечкә күңелле Әсхар абыебыз йөрәкләрне җилкенде­рерлек шигырьләр яза алыр идемени?! Аларда күңелдәге юшкыннарны юып ташларлык илаһи көч, хис-тойгы булмаса, композиторларыбыз да үлмәс җырлар иҗат итә алмас иде, мөгаен?!
Минем кулымда хөрмәтле Әсхар аганың 2008 елда басылган, автограф белән бүләк итеп бирелгән янә бер китабы. Ул “Тыңлыйк гомер акканын” дип атала. Биредә аның 300 тирәсе җыры тәкъдим ителгән. Китапның беренче бүлеге тулысынча мәхәббәт турындагы шигырьләрдән тора. Аларны ике тугандаш республи­каның данлыклы композиторы, Баш­корт­станның халык артисты, Татар­станның Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреаты Рим Хәсә­нов, шулай ук мактаулы исемнәргә лаек булган Нур Даутов, Мөфтәдин Гыйләҗев, Фирзәр Мортазин, Илдар Шәрипов, Роберт Тимербаев кебек талантлы композиторлар көйгә салган. Бу җыр­лар Илһам Вәлиев, Хәния Фәрхи, Халидә Бигичева, Радик Динәхмәтов, Салават Фәтхетдинов, Габделфәт Сафин, Айдар Галимов кебек популяр артистларның репертуарында. Билгеле артист Виталий Агаповның репертуарындагы “Онытмагыз ялгыз әтиләрне!” җыры кемнәрнең генә күзләрен яшьләндер­мәде икән?!

Әлбәттә, милләттәшләребез ихлас җырлаган җырлар сәнгатьнең бу төрен яратучыларның күңел дәрьясына сихри моң дулкыны булып кагылмый калмас.
Утыр әле яннарыма,
Тыңлыйк әле гомер акканын.
Син бит минем мәхәббәтем,
Мәңгелеккә тапканым.
Җырга әверелгән бу шигырьне, әлбәттә, Әсхар абый үзе кебек тыйнак, гади, үтә сабыр ханым, хатыны Вәзи­нәгә багышлап язгандыр. Ни дисәң дә, озайлы тормыш юлының сикәлтә­ләрен дистәләгән еллар дәвамында бергә, кулга-кул тотынышып узганнар.

Әйе, яшәү — күз белән каш арасы, тик белмибез күпме калгандыр барасы. Шуңа да калган гомерләребезнең кадерен белеп, миһербанлы булып, кешеләргә бары тик изгелек кылып кына яшисе иде. Бу Әсхар Кәшфул­линның иҗатында да кызыл җеп булып үтә. Шунысы игътибарга лаек: Башкортстан ша­гыйрьләре арасында ул беренчеләрдән булып иман нуры чагылыш тапкан шигырьләр иҗат итүче булып танылды. Мондый изге гамәлләр, әлбәттә, күңел таләбе, вөҗ­дан кушуы буенча эшләнәдер. Ата-бабаларыбызга таби­гатьтән бирелгән иман сафлыгы янә­дән җәмгыятебезгә иңеп керүне бик матур күренеш буларак, Әсхар Кәш­фул­ла улы поэтик формада укучыбыз күңеленә бик гади, җылы итеп, ихласлык белән җиткерә белә.
Дин темасын тиешле дәрә­җәгә кү­тәреп, Әсхар Кәшфуллин Баш мөфтие­без Тәлгать Таҗет­дин­нең баш сүзе белән “Иман нуры”, шулай ук “Иманыма кайтып барам”, “Догада булыйк” дигән һәм башка китаплар бас­тырып чыгарды. Соңгысын­да исә мө­селманнар өчен иң мөһим булган, еш укыла торган догалар, хәдисләр, Ислам дине­безгә кагылышлы фикерләр һәм ши­гырь­ләр тупланган.

Әсхар Кәшфуллин әдәбиятка соң­лап килсә дә, актив эшләде һәм Башкортстан Язучылар берлегенә әгъза булып кабул ителде, күп кенә китаплар авторы булып танылды. Ничек ке­нә булмасын, ул әдәбият мәй­данында үзенең лаеклы урынын тапты, заман сулышын тоеп, иман юлыннан атлады. Заманында “Шәрык” радиосында да татар телендә “Каурый каләм”, дини темага “Ис­лам ну­ры”, “Кызыклы кешеләр белән очрашу” кебек бик тә үзенчә­лекле тапшырулар алып барды. Шул ук вакытта Татарстан радиосы белән дә иҗади дуслык күперлә­рен ныгытты.

Әсхар абый белән мин соңгы тапкыр аларның Уфадагы фатирында 2017 елның 30 октябрендә Вәзинә апа пешергән бәлешле табын артында очраштым. Ул вакытта Әсхар аганың хәле бик шәптән түгел, урын-җир өстендә иде. Ул шулай да урыныннан торып, минем белән сөй­ләшергә көч тапты һәм үз кулы белән “Илаһи хисләр ташкыны” дигән дини эчтәлекле шигырьләр, догалар, хәдис­ләр, иманлы фикерләрне үз эченә алган китапны кулыма тапшырды. Тик монысында инде каләмен тотып, автограф яза алмады. Монысында ул үзе әйтеп торып яздырды: “Әнвәр дуска, тормыш иптәшең Розага! Сез халык күңелен яктыртасыз, бәхетле, шат яшәгез. Сез иманлы затлар, Коръән сүрәләрен ятлагыз, һәммәбез догада булыйк! Саулыклар теләп, Әсхар Кәшфуллин. Уфа. 30.11.17.”

Мин бүген дә аның ак күлмәген киеп, үзе яшәгән Ленин урамыннан аксабрак атлавын, ерактагы офыкларга төбәлгән ягымлы күз карашын, ихласлык биләп алган көләч йөзен шәйлим әле. Иншаллаһ, мәңгегә шулай булып истә калсын.

Әнвәр Сөләйманов,
Фатих Кәрим, Динис Бүләков исемендәге премияләр лауреаты, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре.