Язмышларның алтын бөртекләре

Булмаганны бар, димәдем,
Дан-шөһрәткә китмәде ис.
Наҗар Нәҗми.

Алар хакында сүз әйтергә батырчылык иткән кешеләрем, миңа мәгълүм булуынча, һичкайчан да билгелелеккә омтылмады. Ә дан турында әйтеп торасы да түгел. Алар матур итеп сөйли белмәде, уйлары исә әйбәт булды, гамәлләре – тагын да яхшырак. Автор буларак, шуны горурланып әйтә алам: дистәләрчә очеркла­рымның геройлары иген икте, җир асты хәзинәләрен эзләде, дәвалады, укытты, фәнне алга этәрде, төзеде... Бу кешеләр – замандашларым, тормышның үзен бар итте.

Эшкә мөкиббән бирел­гән кешеләр, гадәттә, тыйнак була. Дустым Хәмит Нәбиев та шундыйлардан. Язмыш безне күп еллар очраштыра тора. Моңа, бәлки, Хәмит Миңнехәмәт улының Уфага юлы төшүе, ә үзем­нең гомер бакый Дүртөйле дип януым да сәбәпчедер. Һәркеме­безнең йөрәк бә­гыре, җан тарткан урыны бар, шуларсыз ничек яшә­мәк тә, ул яшәүдән нинди мәгънә тапмак кирәк?!
Язмышыңны сүз белән бәйләдеңме, синең тормы­шың инде үзеңнеке түгел. Чәчмә әсәрләр, шигърият юнәлешендә эшләүчеләр турында, хәбәрдар булмагач, әйтмим, иллә мәгәр мәсьәләләрне төптән сөрү­че публицистика, кызганычка каршы, хәзер гәзит-журнал сәхифәләреннән тө­шеп калган очерклар (сөй­ләр шәхесне, хәл-вакыйганы уртага салып бәян итү, урысча әйткәндә, “очертить” мәгънәсен йөртә бит) – матур әдәбиятка көндәлек яңгыраш бирүче жанрлар.

Хәмит Нәбиевны дистәләрчә ел беләм. Ул – Дүртөйледә “аһ!” дип сокланырлык журналист. Гомер үтә, дип үкенмик. Шәхсән Хәмит дусны алганда, мин аның нәр­сәгәдер зарланып йөр­гәнен хәтер­ләмим. Тормыш бәсен белгән мөхәррир, каләм тоткан һәркем көн­ләшерлек журналист... Нәбиевның кайсы сыйфаты өстенрәк икән?
Ул озак еллар мөхәр­рирлек иткән абруйлы басма, шуннан дәртләнеп очкан ничәмә буын дүртөйле­леләр – төрле тармакларда үзен күрсәткән булдыклы ир-егетләр һәм Дүртөйледә генә сихри матурлыкка ия булган кызлар...
Әмма Нәбиев мондый раслауларга ышанмас иде, гомер бакый Хәмит Миңнехәмәт улы үзен һәркем каршында бурычлы кебек тоя торган иде һәм шундый тойгы аңа хезмәт каһарманнарының исемнәрен халык аңында яңартып тору эшендә дәрт биргәндер. Хәмит дусның тырышлыгы, күпләр тиз генә аңлый алмастай үҗәтлеге белән ничәмә кешенең батырлыгы, хезмәтләре, горурланып сөйләрлек эшләре расланган.
Республикада очерк дигән авыр әдәби-публицистик жанрда эшләүчеләр хәзер сирәк. Ә район дәрә­җәсендәге матбугатта алар югалды дип әйтерлек. Кулга килеп эләккән, очерк дип тәкъдим ителгән язмага күз салсаң, анда саннар, сүз барган кешенең тәрҗемәи хәле. Мондый әйбер белән зарураттан гына танышасың. Игезәк язмалар, ни исеме, ни җисеме юк геройлар...

Олыгаеп баручы дустым, чыннан да каләмкяр дип әйтерлек оста Хәмит Нәбиевның язганнарын бик күптән укып барам. Аның әсәрләренең үз теле бар, Хәмит һәр нәрсәне үзенчә генә күрә, хәлләргә бәһане дә үзенчә бирә. Бәгъзе журналистар, әллә белем, әллә тәҗрибә җитмәүдәнме, чагу эпитетларны рәхәт­ләнеп тезә. Сабыр укучы, автор геройларының ниятләре, гамәлләре, хыяллары аша аларның чыннан да яхшы кеше булуларына, саф намуслы, авырлыклардан курыкмауларына ышана.
Хәтерем ялгышмаса, аның тәүге очеркы Башкортстан китап нәшриятында чыккан “Хезмәт каһарманлыгы” дигән җыентыкта басылган иде. Яшь кенә егет. Журналистлар берлегенең җаваплы сәркәтибе Давид Гальперинның: “Игътибар ит әле, бу егеттә нидер борынланган кебек бит”, – дигәне хәтердә калган.

Шәйләдем. Таныштым. Дуслаштык. Аеруча эчкерсез хөрмәтләгән Җәлил Вәлиевны алмаштырып, Хәмит Дүртөйле районы гәзитенә эшкә килгәч. Бу вазыйфада утыз ел! Әйтүе генә ансат. Төрле утырышлар, коллегияләрдә күп еллар бергәләп фикер алыштык. Хәмит тел чарлауга әвәс булмады, сүз алса, эшлекле, саллы итеп әйтә белде.
Күп эшләре турында озакка сузып тормыйм, иллә офсет ысулы белән басу, гәзитнең һәммә процессларын компьютерга кертү, китаплар, дәфтәрләр чыгару, икътисади үзаллы­лыкка ирешү, редакция хезмәткәрләре өчен торак төзү – саный китсәң, озынга тарта...

Коллективның эш тәҗ­рибәсе ул чактагы Матбугат министрлыгының киңәй­телгән коллегиясендә каралган иде. “Юлдаш” гәзите тармакның терәк предприятиесе дип танылды. Дүртөйлегә чираттагы барганда урындагы телевидение хезмәткәрләре күргән­нәремне бәялә­вемне үтенгәч, “Гаҗәпкә калудан – соклануга кадәр”, дип кенә җавап бирдем. Һәм бу һич арттыру булмады. Редакция штатында профессиональ белемле дүрт хезмәткәр – Казан университетының журналистика факультетын тәмамлаган егетләр һәм кызлар, биш-алты атказанган мәдәният хезмәткәрләре, Язучылар берлеге әгъзасы эшли. Мондый күренешне республика басмасында да очратмассың. “Юлдаш”ның тиражы 12 мең данәгә җитте.
Бер заман Хәмит Нәбиевтан “Известия Башкортостана” гәзитенә Наҗар Нәҗми турында мәкалә язып җибәрүен үтенгән идем. “Шагыйрь йөрәгеннән ургылган чишмәләр” дип аталган новелла беркем­нең дә кулы кагылмыйча басылып чыкты. Әлеге җыентыкка керә алмый калуы аяныч булды. Хәзер исә дустым һәм фикердәшемнең язмаларының Мәскәү, Санкт-Петербург, Казан, Свердловскида басылып торуын беләм. Ул үзебездәге күп басмаларның лауреаты булды, Наҗар Нәҗми, Зыя Мансур премияләрен алды.

Язмышым шулдыр: республика матбугатында озак еллар эшләү, телевидение, радио белән хезмәттәшлек мине Дүртөйленең бик күп күренекле ул һәм кызлары белән очраштырды, дуслаштырды. Рифкать Еникеев, Мөнәвир Галиев, Хәниф Вәлиев, Хавис Каюмов, Флүр Хәтмуллин, Фәүзия һәм Вил Казыйхановлар, Мөхлис Шакиров, Зиф Имамов, Хәмит Шәрипов... Күп еллар Риф Йосыповны беләм һәм аның ирләрчә мөнәсәбәтен бәялим.
Хәмит Миңнехәмәт улы миңа “Яз­мышларның алтын бөртекләре” дип атал­ган очерклар китабын бүләк итте. Анда язылганнарның һөнәри дәрәҗәсе дус­тымның бүген дә журналистлар гаилә­сендә абруйлы урын биләве турында сөйли.

Марсель КОТЛЫГАЛЛӘМОВ.