Әдәбият кая атлый?

2012 елда Зәйнәп Биишева исемендәге Баш­корт­стан “Китап” нәшрия­тында татар телендә 8 китап басылып чыкты. 2013 елда – 5, 2014 елда — 7. 2015 – Әдәбият елында берни­кадәр күбрәк – 11 китап басылды. Узган елда – 10 китап. Быел исә 9 китап бастыру каралган.
Башкортстан Язучылар берлеге әгъзалары һәр биш ел саен китапларын бастыра ала дигән тәртип яши. Бүген язучылар берлегендә татар телле 52 язучы әгъза булып тора. Әгәр алар һәр биш ел саен бер китап чыгара икән, димәк, елына дистәдән артык китап нәшер ителергә тиеш. Ләкин Язучылар берлеге әгъзасы булмаган­нарның да китап чыгарырга хакы бар. Китап нәшрия­тында ел саен “Яшьләр киштәсе” серия­сендә яшь татар авторының бер китабы чыгып килә. Шуңа өстәп Язучылар берлеге әгъзасы булмаган берничә авторның китабы чыкса да, нәшер ителгән китаплар­ның саны күбрәк булырга тиеш кебек...
“Яшьләр киштәсе” се­рия­­сендә элегрәк елына ике: бер проза, бер шигырь китабы нәшер ителә иде. Бергә калгач, бер елны про­за, икенче елны шигырь китабы чыгып килде. Ләкин яшьләр арасында шигърият белән шөгыль­ләнү­челәр күбрәк булу сә­бәпле, проза китаплары ел аралаш тапшырылмый. Шуңа узган ел, мәсәлән, бу се­риядә Стәр­летамак шәһә­рендә яшәп иҗат итүче Илүсә Исмәгый­лованың “Җиһанның бер тамчысы” дип аталган китабы чыккан иде. Быел Благовар егете Нурлан Ганиев­ның ”Хыялларны утка яктым...” дигән җыентыгы табадан төшәргә тора. Алдагы елларга да берничә шигырь китабы “бөреләнеп” килә. Бер проза китабы да шәйләнә. Ә менә алардан соң ничек булыр, билгесез. Чөнки яшьләр арасында әдәби иҗатка тартылучылар юк дәрәҗәсендә. Мо­ның сәбәбе гади: язучы һөнәренең тиешенчә бәя­ләнмәве.
Китаплар аз чыга. Ләкин чыкканнары да сатылмый ята. Алар арасында күре­некле авторларныкы да, үз жанрларындагы иң сәләт­леләрдән саналган язучы­лар­ның җыентыклары да очрый. Чөнки кеше китап укымый. Аеруча шигырь китапларын сирәк алалар. Рухи азык кирәк кеше телевизор кабызып, концерт карый. Бүгенге көн мәшә­катьләре белән генә яшәгән кешегә башкасы кирәкми, ул шул арзан тамашалар белән дә канәгатьләнә. Яшьләр компьютер һәм телефоннарына капланган. Ярый да алар анда шигырь яки проза укыса, юк, яшь­ләр аралашу, “селфи” кебек “кыйммәт­ле” мәгълү­мат­лары белән бүлешү белән мәшгуль. Аларның үз кыйммәтләре. Ләкин бу минем карашка бик арзан “кыйммәтләр”.
Бәлки бүгенге язучы заман белән бергә атлый да алмыйдыр. Чөнки күпчеле­ге өлкән яшьтә, алар арасында компьютерны бел­мәүчеләр дә бар. Заман технологияләрен белмичә, халыктан бер адым булса да алда атламыйча торып, бүгенге заман кешесен кызыксындырырлык әйбер язып була микән?! Бик шикле. Ә бит бүген һәр язу­чының сайты булырга, алар аның аша укучылары белән аралашырга, халыкка ни кирәген белеп, тоеп яшәргә һәм иҗат итәргә тиеш. Халыкка әллә ни кирәкмидер, ләкин чын язучы бүгенге “обы­вательнең” рухи дөнья­сына ни кирәген белеп, аның ихтыяҗын канәгать­лән­дереп, шул ук вакытта югары эстетик зәвыклы, әх­лакый тәрбия бирерлек әсәрләр иҗат итәргә, уку­чының аңына, акылына матурлык салырга бурычлы.
Башкортстан – татар әдә­би­я­тына бик зур көчләр биргән төбәк. Алар арасында Дәрд­мәнд, Галим­җан Ибраһимов, Әхмәт Фәйзи, Нәкый Исәнбәт, Мирсәй Әмир, Әмирхан Еники, Илдар Юзиев кебек классиклар, бүген Татарстанда һәм Башкортстанда яшәп иҗат иткән дистә­ләрчә шагыйрь һәм язучыларны телгә алырга була. Әдәбиятның узганы белән горурлана алабыз. Бүген исә Башкортстанда килә­чәктә татар әдәбиятын баетыр үсен­теләр күренми, әдәбиятка яшьләр килү бетеп бара. Әдәбиятка килгән яшьләрне телгә алганда, Руслан Сөләй­манов һәм Нурлан Ганиев исемнәрен атар идем. Аларның иң яше булган Нурланга – 33 яшь...
2013 елның 17 октяб­рендә Башкортстанда яшәп иҗат итүче татар язучылары бер­ләшмәсе беренче тапкыр гомум утырыш уздырган иде. Анда Башкортстан Язучылар берлеге әгъзалары һәм әгъза булмаган йөзгә якын кеше катнашты. Ул чарада татар берләшмәсе, әдәби процесс һәм әдипләр алдында торган проблемалар тикше­релгән иде. Инде ул чараны кабат агымдагы елның көзендә уздыру планлаштырыла.
Бүгенге тормыш белән генә яшәми, киләчәккә дә күз атучы әдәбиятның никадәр кирәк­леген яхшы аңлый. Әй­дәгез, киләчәк белән яшик!