Сәламәт буласың килсә, урманга бар

Саннар шаккатарлык. Республика Сәламәтлек саклау министрлыгыннан алынган мәгълүматларга караганда, 2018 елның беренче яртысында диспансерлаштыру узган 363 мең кешенең 27 меңендә беренчел авырулар табылган. Шуларның иң күп өлеше йөрәк-кан әйләнеше системасына туры килә (29,4 процент), икенче урында эндокрин системасы килә (22,1), өченче урында нерв авырулары бара (10,5). Аннан соң инде заманның иң куркыныч авырулары —яман шеш, шикәр чире китә.
Быел республикада 722 мең кешегә диспансерлаштыру үткәрү каралган. Әл­бәттә, диспансерлаштыру үтү файдага гына булыр, авырулар да табылыр, ләкин кемнәр өчендер инде поезд узган булыр.
Ә бит төптәнрәк уйлап карасаң, элекке заманнарда медицина да бүгенгедәй көчле булмаган, адым саен даруханәләр, дәваханәләр дә эшләп тормаган, ә тиф, сары чире кебек авыруларны исәпкә алмаганда, ке­шеләр авырмаган. Мо­ның сере гади: алар химиясез азык белән тукланган, сый-нигъмәтне урман-кырлардан тапкан.
“Җанга да, тәнгә дә дәва — аяк астында. Әгәр сәламәт буласың килсә, көн дә урманга бар”, — ди минем күрше. Ул үзе шулай итә, “Нива”сына утыра да көн дә урманга чыгып китә. Мин кайчак: ”Урманда җыяр нәрсә дә юк бит әле. Нишләп йөрисең анда?” — дип аптырап сорап куям. “Урманга кеше әйбер җыярга гына барамыни? Урманга ял итәргә, күкрәк тутырып саф һава суларга, аның уңай энергетикасын алырга баралар. Бер генә үсемлеген үрелеп өзсәң дә, кулыңа шифа керә. Шуны онытма: табигать белән гармониядә яшәгәндә генә җан да, тән дә сәламәт була”, — дип җавап кайтара ул.
Аныкына охшаш сүз­ләр­не күптән түгел Татар­станның Балтач районында яшәп, халыкка иман нуры таратучы Җәлил хәзрәт Фазлыевтан да ишеттем. “Дәваны дәваха­нәләрдән һәм даруханәләр­дән түгел, ә урман-кырлардан эзләгез. Урман — ул безнең дәва­лаучыбыз да, туендыручыбыз да. Көненә бер тапкыр гына булса да урманга барып кайтмасам, минем үземнең дә күңел булмый”, — ди Җәлил хәзрәт.
Уйлап карасаң, урманда үскән һәр үсемлекнең сәламәтлек өчен файдасы бар. Мисал өчен иван-чәйне генә алыйк. Аның составында Менделеев таблицасындагы микро­эле­ментларның 70 проценты бар, ди белгечләр. Я, әй­тегез, шулкадәр файдалы икәнле­ген барыбыз да белеп-күреп торсак та, ниш­ләп республикабыз авылларында һәм шәһәр­лә­рендә иван-чәй җитеш­терү һәм эшкәртү цехлары ачылмый яисә ул чәй бренд дәрәҗә­сенә күтәрелми соң? Дөрес, Ишембай районындагы “Макар” хуҗалыгы иван-чәй җитештерү белән җитди рәвештә шөгыль­ләнә. Лә­кин алар гына бөтен республика халкын тәэмин итәрдәй иван-чәй җитеш­терә алмый.
“Яндекс”ка кереп, иван-чәйнең файдалы яклары турында укыгач, күпләр башкачарак уйлый башлар иде дә соң. Көне-төне компьютер каршында утырсак та, без шифалы үләннәр белән бәйле язмаларны, ни сәбәпледер, игътибардан читтә калдырабыз шул. Иң башта Интернеттан “кайнар” хәбәрләр эзләгән булабыз.
Кемнәр белми, язып үтәм: иван-чәй, иң беренче чиратта, иммунитетны кү­тәрә, яман шешне кисәтә, югары кан басымын тө­шерә, кан әйләнешен яхшырта. Саный китсәң, болардан тыш та аның әллә күпме файдалы сыйфатлары бар.
Яисә менә болын-тугайларда еш очраучы тукранбашны (клеверны) гына алыйк. Уфада яшәүче бер туганыбыз 95 яшенә җитеп вафат булды. Үләренә берничә ел кала мин аннан озын гомерле, җиңел гәү­дәле, шушы яшь­тә дә җиңел-җитез хәрә­кәтле булуының серен сорадым. Ул бу сорауга: “Син чәеңә өч кенә тукранбаш салып эч. Шуннан арттырма. Тукранбаш эчсәң, йөрәгең сәламәт булыр, ә йөрәгең әйбәт булса, озак яшәрсең”, — дип җавап кайтарды.
Моңа охшаш мисалларны әллә күпме китереп булыр иде. Йомгаклап, шуны әйтәсем килә: әле август, болын-кырларның файдалы үләннәргә бай чагы. Озакламый камырлык, гөл­җимеш җыяр вакыт җитә. Иренмәгез, урманга барып җыегыз шул файдалы үсемлекләрне һәм җимеш­ләрне. Даими рәвештә шуларны куллансагыз, барлык авырулар да сезне урап узар, дәваханә-даруханәгә дә юлыгыз төшмәс, акчагыз да янга калыр, кәефегез дә шәп, күңелегез дә һәрчак күтәренке булыр.

Венера МӘҖИТОВА.