Барлык яңалыклар
Республика
11 сентябрь , 14:25

Чуваш костюмының үзенчәлеге нидә?

Башкортстан чувашларында ике этнолокаль костюм комплексы формалашкан: Агыйдел буе (республиканың көньяк һәм үзәк өлешендә Агыйдел елгасының югары һәм урта агымы бассейны) һәм Ык буе төркеме (Ык елгасы һәм аның кушылдыклары бассейны: төньяк-көнба­тыш һәм көньяк-көнбатыш районнар – Чакмагыш, Шаран, Ярмәкәй, Бәләбәй, Бишбүләк, Миякә, шулай ук Татар­станның Баулы һәм Ырынбур өлкәсенең Абдулла районы) комплекслары.

Чуваш костюмының үзенчәлеге нидә?

Агыйдел буе төркеме

Чувашлар күченеп килгәннән соң биредә аларның тарихи туган җиреннән килгән чигүле күкрәк медальоннары һәм җөй буеннан вертикаль кызыл чигүләр белән бизәлгән ак киндер күлмәк киң таралган була.
XIX гасырның 70-80нче елларында ромб формасындагы парлы күкрәк медальоннары тегелгән ак киндер күлмәкләр киң таралган була, ул күлмәк­ләрнең өске өлеше кызыл төс­тәге ефәк белән чиккән үсемлек орнаменты белән бизәлә. Бу күл­мәкләрдә шулай ук җөй буена кызыл юллар була. Алдан алар күкрәк медальоннарына, ә эчендә калак сөя­генә кадәр җи­тә. Элек аларны озын итеп, иңбаш­тан итәккә кадәр, шуннан кыскартып эшли башлыйлар. Күлмәкне өчпочмак формасындагы арка өлешен бизәү рәвеше дә үзгәрә. Хатын-кыз өч­почмак үзәгендә һәм читләрендә аппликация ысулы белән комачтан тигез яклы өчпочмак рәвешендәге зур булмаган өстәмә бизәкләр эшли башлый.

Ык буе төркеме

XIX гасыр уртасына кадәр хатын­нарның һәм кызларның төп костюмы булып биредә туникага охшатып тегелгән ак киндер күлмәкләр хезмәт итә.
Алар туры җиңле, җөй буйлары кызыл белән чигелеп төп иңне янындагысы белән тоташтырган, күкрәк өле­шендә симметрияле чиккән чәчәк (кеске) һәм ромб рәвешендәге чигү (сундах) белән бизәлгән булган. Мондый күлмәкнең икенче үзенчәлеге җил­кә тирәсен­дәге ромб формасында чиккән чәчәк (хултармач) бул­ган. Кызларның күл­мәк­ләре икенче төрле бизәлгән, сул күк­рәк ягына аппли­ка­цияләр, кызыл тукымадан ромб формасындагы фигура те­гелгән (сунтах), ә уң ягында бераз аска каратып туры сызык үткән. Кайчак аның өстенә кызлар зур булмаган ромб яки дүртпочмак формасындагы фигура да теккәннәр.


Автор:Резида Валитова