+22 °С
Болытлы
Гәзиткә язылуVKOKTelegram
Барлык яңалыклар
Икътисад
25 июнь 2015, 01:33

Акча булганда – фатир кыйммәт, хак төшкәндә – акча җитми...

Уфа — торак мәсьәләсе кискен торган ил мегаполисларының берсе санала. Аңлашыла, баш өстендә кыегы булмаучылар мондый күренешкә шат түгел. Гаилә белән вакытлыча фатирда, тулай торакта яшәү, каенана белән бер “хрущевка”га сыену тормышка оптимизм өстәми. Уфага күчеп килүчеләр, язмышын башкалабыз белән бәйләүчеләрнең артуы күп нәрсә турында сөйли. Димәк, шәһәрдә эшләү һәм яшәү өчен бөтен шартлар да бар. Мондый хәл-шартларда торакка ихтыяҗ арту — табигый, чөнки, мохтаҗлар — күп. Ихтыяҗ чамадан тыш зур булгач, хаклар югарыга үрмәли. Монысы — базар кануны. Бу күренешне күбрәк торак төзеп кенә уңай хәл итәргә мөмкин. Статистика мәгълүматлары өмет уята. Быел гыйнвар-май айларында Уфада 190 мең квадрат метр торак файдалануга тапшырылган. Бу узган елның шул чордагы күрсәткеченнән 20,5 процентка күбрәк. Шул ук вакытта, кризис шартларында халык мондый мөмкинлектән файдалана алмаска да мөмкин.

Базарда күбәйгән товарга хак арзаная. Гади мисал. Җәйге чорда бакчачылар урамда тезелешеп җиләк-җимеш сата. Һәркем сатып алучыны, сыйфаттан тыш, арзанрак хак белән дә җәлеп итәргә тырыша. Торакка хаклар да шушы сәбәпле арзаная. Әй­тик, бүген яңа төзелгән торакка ипотека проценты — 7-9, кулланыштагы торакка 14-16 процент тәшкил итә. Кайчан гына мондый шартлар хыялда гына иде.
Ипотека процентының түбә­нәюенә булышлык итүче берничә программаны да сызык өстенә алу мөһим. Ил күләмендә 2015-17 елларда 25 миллион квадрат метр торак төзү бурычы куелды. Шул ук вакытта, торакның квадрат метры 35 мең сумнан артмаска тиеш. Бу максатка ире­шергә “Русия гаиләсе өчен торак” федераль программасы да ярдәм итә. Программа кысасында Башкортстанда гына да 40 мең квадрат метрдан артык мәйданда торак төзү күздә тотыла. Әлеге вакытта Уфа райо­нының Булгаково, Миловка авыл­ларында, Туймазы, Нефтекама шәһәрләрендә төзелеш­ләр бара. Кредит 30 елга кадәр 10,9 проценттан башлап тәкъдим ителә.
Шул ук вакытта, төбәкләр үзләре дә программаларга старт бирә. Уфада гамәлгә ашырылучы “Горожанин” программасы шундыйлардан. Аның төп үзен­чә­леге — чагыштырмача арзанга 20 квадрат метрлы фатирлар алырга мөмкин. Алар халык телендә “малышка” дип йөртелә. Беренче объектлар Уфаның Киров районында, Затон, Инорс бистәләрендә төзелә. Фатир хакы — бер миллион сум. Беренче түләү — фатир хакының 20 проценты. Ипотека 30 елга кадәр бирелә. Айлык түләүләр 10 мең сумнан да артмаячак. “Горожанин”ның пилот проекты икәнлеген дә игътибардан чыгарырга ярамый. Аның уңышлы гамәлгә ашуы халык активлыгына бәйле. Тәкъдим ителгән торакка ихтыяҗ зур булганда гына “Горожанин” торак мәсьә­ләсен хәл итүгә зур өлеш кертә алачак.
Күренүенчә, торак күпләп төзелә, хаклар да аска “тәгәри”. Беренче карашка, бу мәсьә­ләне хәл итү өчен уңышлы вакыт дияргә мөмкин. Кызганычка каршы, кризис күпләрнең мөмкин­леген чикли. Өстәвенә, аны-моны уйламаучылар муеннан бурычка чумып өлгерде. Кризис шартларында бурычны кайтару авырлашты. Статистика мәгълү­мат­ларыннан күренүенчә, агымдагы елның 1 мартына Русиядә физик берәмлекләргә 10 триллион 667,8 миллиард сум кредит бирелгән. Шул ук вакытта, банкларга вакытында кайтарылмаган сумма 946,1 миллиард сумга җиткән. Мондый хәлдә калучылар һәм киләчәккә ышаныч белән карамаучылар торак шартларын яхшыртырга ашыкмаска мөмкин. Әйе, андыйларны аңларга була. Кризис вакытында эш хакының тоткарлануы ихтимал. Өстәвенә, азык-төлеккә хаклар да югарыга үрмәли. Коммуналь түләүләр дә бар, яшәргә дә кирәк... Мондый шартларда торак сатып алып буламы? Кризистан соң эш хакларының бераз артуы ихтимал. Азык-төлеккә дә туярбыз. Әмма, торакка хаклар бүгенгечә калыр микән? Мөгаен, һәркем үзе нәтиҗә ясарга тиештер. Аякны юрганыңа карап сузу — чор таләбе. Шулай да ятып калганчы атып калуың хәер­лерәктер, чөнки икътисади кризислар кабатланучан. Берсе артыннан берсе килә. Якты, мул тормышка өметләнеп, кул кушырып утыручыларның торак мәсьәләсен беркайчан да хәл итә алмаячагы көн кебек ачык.

Константин КУЗЬМИНЫХ, Уфа дәүләт икътисад һәм сервис университеты доценты, икътисад фәннәре кандидаты:

— Республика җитәкчелегенең торак, социаль торак төзүгә игътибарны арттыруы нәтиҗә бирде. Төзелеш темплары арта. Бүген төзүчеләрнең кирәгеннән артык фатирлары бар. Шул ук вакытта, халыкның кулындагы акчасы аз. Кредит алучыларга да таләпләр катгыйланды. Моны күздә тотып, төзүчеләр 5-9 процентлы ипотекалар тәкъдим итә. Уфадагы “Минем беренче торагым”, “Горожанин” проектлары урта хәллеләргә дә торак мәсьә­ләсен хәл итәргә мөмкинлек бирә. Бүген торакка хаклар артмый. ШОС һәм БРИКС саммитлары вакытында Башкортстандагы күчемсез милек белән башка төбәк­ләрдән кызыксынучылар булырга мөмкин. Нәтиҗәдә, төзелеш яңа сулыш алачак. Кыскасы, әлеге вакытта фатир сатып алу өчен иң уңайлы чор.
Читайте нас: